एकदा, देवदेवाय एकं प्रदक्षिणं कृत्वा यः फलं लभ्यते, तस्य फलस्य विषये शंकरः एव मे उक्तवान्—यत्र प्रत्येकं पदं यज्ञस्य फलम्। तत्र तीर्थनाथस्य पूजनेन सर्वे देवाः पूज्यन्ते। यदि सहस्रं दानानि यः ददाति, तस्य पुण्यं शृणु। तीर्थयात्रां सम्पूर्ण्य गृहं स्वं प्रतिव्रजन्ति पुरुषः। तत्र शिवाराधनाय ध्याननिष्ठान् शिवभक्तान् भोजयेत्। तीर्थयात्रायाः क्रमं अनुगम्य प्रत्येकं द्वारं यथाक्रमं यातव्यं। गोदुग्धं दानं दद्यात्, धनदोषरहितं। दरिद्रान्, अनाथान्, दीनान्, अन्धान्, पीडितान् भोजयेत्। शतं कुलानि उद्धृत्य, मातरं पितरं च भक्त्या सेवेत्। ततः मौनं धारणं ध्यानं च कृत्वा, काव्यप्रेरणा लभ्यते। यस्य केवलं सन्निधौ काव्यप्रेरणा जायते। तस्य पत्नी कौशिकी रूपयौवनसम्पन्ना आसीत्। तस्य पुत्रः जातः, अग्निशर्मा नाम। दीर्घकालेन अनावृष्टिः अभवत्। तदा सः विप्रः, पत्नीपुत्रसहितः, अग्निशर्मा आभीरैः च चौरैः सह संगतिः कृतवान्। स्मृतिर्हीनः, वेदाः लुप्ताः, वंशः नष्टः, परम्परा अपगता। सप्तर्षयः व्रतनिष्ठाः तेन मार्गे आगच्छन्। ते उक्तवन्तः—वस्त्राणि, चोलं, पादत्राणं च त्यज। तद्वाक्यं श्रुत्वा अत्रिः अब्रवीत्—'वयम् तपस्विनः, तीर्थयात्रायाम् प्रवृत्ताः।' अहं तान् सदा धारयामि; एषा निश्चला मम हृदि। यदि पापं तव कृते कृतम्, कथय कस्य तत्। यदि वदन्ति, न मिथ्यावदन्तु; जीवितं मा हन्युः। अद्य तव वचनैः मम बोधः जागृतः। अहं गत्वा तान् सर्वान् पृच्छामि—कस्य भावः कः इति। इत्युक्त्वा, सः शीघ्रं पितरं गत्वा तं अब्रवीत्—'महान् पापः दृश्यते, कस्य इदं? कथय।' त्वं जानासि यत् कृतम्; यत् कृतम्, पुनः कर्तव्यं त्वया। सा अपि अब्रवीत्—'पापं न मम, सत्यम्, एषः पापः केवलं तव।' तेषां हृदयं कर्म च सत्यम् ज्ञात्वा, तदा सः कर्षणाय कालेन जीवश्च कालेन त्यक्त्वा, भूमौ शिरसा प्रणम्य वाक्यम् अब्रवीत्—'सर्वैः मुक्तः, त्वां शरणं आगतः।' तं एवं वदन्तं दृष्ट्वा, ऋषयः अत्रये उक्तवन्तः—'एषः त्वया स्वीकरणीयः; शिष्यः भवतु, हे मुने।' ध्यानयोगेन महा-मन्त्रजपेन, वृक्षमूलस्थाने, परमं सिद्धिं प्राप्स्यसि। इत्युक्त्वा, ते यथेष्टं गतवन्तः, सः अपि तत्र स्थितः। तत्र, तस्योपरि वल्मीको जातः, सः स्थिरः स्थितः। वल्मीकान्तः सः शब्दं उच्चारितवान्, सर्वे विस्मयेन पूर्णाः अभवन्।