श्रीरामरूपधारी विष्णुना लङ्कायां तं दुष्टं रावणं हतवान्। तस्य वधात् पश्चात् जनकतनया सीता स्वीकृता। तत्र रामः ऋषिसंघेन परिवृतः राज्यं प्राप्तवान्। ततः सः शम्भोः पवनसुतस्य च वीर्यं पृष्टवान्। यथा महेश्वरः रणभूमौ अद्वितीयः, तथा श्रुत्वा हनुमान् उवाच— "वानराणां मध्ये अहं समः।" तदनन्तरं हनुमान् लिङ्गाय याचनाय लङ्कां गन्तुं प्रतिज्ञातवान्। लङ्कां गत्वा हनुमान् विभीषणं सम्बोधितवान्। राक्षसाधिपः उक्तवान्— "यथा इच्छा लिङ्गं गृहाण।" त्रैलोक्यविजयात् पूर्वं मम धर्मात्मा भ्राता एतत् दत्तवान्, अद्य अहं ते ददामि, वानरश्रेष्ठ, सत्यं वदामि। ततः हनुमान् मुक्ताफलसमानं लिङ्गं आदत्तवान्। हनुमतः वचनं श्रुत्वा विभीषणः पुनः उवाच— "पुरा एतत् लिङ्गं धनाधिपस्य आसीत्।" रावणस्य बन्धनकाले धनाधिपः तस्य लिङ्गस्य कृपया वित्तरक्षकः अभवत्। सप्तमे दिवसे हनुमान् अवन्तिकापुरं प्राप्तवान्। तत्र रुद्रसरस्य तटे लिङ्गं स्थाप्य स्नानं कृतवान्। तदनन्तरं तद् लिङ्गं उत्थापयितुम् इच्छन् न शशाक। तदा देवः प्रकट्य पवनसुतं उवाच— "हनुमत्केश्वरः लोके प्रसिद्धः भविष्यति।" यो जनः हनुमत्केश्वरशिवं एकवारं अपि पश्यति, तस्य चौरभयम्, दरिद्रता, दारिद्र्यं, दुर्भाग्यं च न भविष्यति। तस्य रोगाः नश्यन्ति, ग्रहपीडाः न भविष्यन्ति। ततः केशरलेपनं कृत्वा नीलोत्पलैः पूजनं कुर्यात्। कृष्णागारु-धूपं दद्यात्, तिल-शालिधान्यं च अर्पयेत्। यत्र कुत्रचित् जनः मृत्युम् प्राप्नोति, तत्र यमः पितृभिः समः भवति। नाम्ना रुद्रसरो विख्यातः त्रैलोक्ये। तत्र स्नात्वा शुद्धः भूत्वा कोटीश्वरशिवं पश्येत्। तत्र श्राद्धं कृत्वा, तस्य फलं शृणु। तद् फलं कोटिगुणितं भवति, व्यास, न संशयः। सर्वं कोटिगुणितं भवति, न संशयः। सर्वपापात् विमुक्तः भवति, यथा सर्पः त्वचं त्यजति। महाकालं दृष्ट्वा सहस्रगोदानं फलं लभते। सहस्रचन्द्रायणव्रतस्य फलं प्राप्नोति। स्नानपूर्वकं गन्धपुष्पैः पूजां कृत्वा सर्वकामफलप्राप्तिः भवति, यद् देवैरपि दुर्लभम्। ऋतुगन्धपुष्पैः, सुशुभ्रवस्त्रैः पूजनं कुर्यात्। समभागं कृत्वा तान् शिलायां मार्जयेत्। एवं एकाशीतिसहस्रश्लोकसंयुक्ते स्कन्दमहापुराणे पञ्चमावन्त्यखण्डे अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये द्वाविंशोऽध्यायः 'रुद्रसरःमाहात्म्यं' नाम्ना। शिवा, कल्याणदायिनी, पुण्या, पुण्यलोकप्रदायिनी— इति कथा समाप्ता।