नवम्यष्टम्यां वा अमावास्यायां पूर्णमास्यां च, ब्रह्मण इन्द्रस्य रुद्रस्य देवतानां सूर्याग्नेः पितृगणानां च, सर्पाणां पितृवर्गाणां यच्चेदं स्थावरजङ्गमं पृथिव्यां वर्तते—एतेषां निमित्तं, विशेषतः कृष्णपक्षस्य पञ्चदश्यां, भगवन् द्विजोत्तम, श्रद्धायुक्तेन श्रद्धकर्मणि कर्तव्ये पितरः तुष्टिं लभन्ते। श्रद्धकर्मणि पितृगणाः स्वजनैः कृतैः तृप्तिं प्राप्नुवन्ति। ये श्रद्धां कुर्वन्ति, पिण्डदानं च सम्यक् विधाय, ते यत्र तत्र पवित्रतोयेषु स्नात्वा सर्वान् कामान् आप्नुवन्ति। तेषां मनः संपदः च विशुद्धानि भवन्ति, कालः क्रियाविधिश्च शुभः अभिधीयते। एवं यः श्रद्धां सम्यगाचरति, स दशाश्वमेधसमानं फलमवाप्नोति, नरश्रेष्ठ। मनुना नरपतिना, ययातिना च, अत्रिणा, भृगुणा, व्यासेन, दत्तात्रेयेण च—एतेषां स्नानेन दशाश्वमेधस्य फलं लभ्यते। पश्यता स्पृशता वा तं पूर्वोक्तं देवतामूर्तिं, तदेव फलं लभ्यते। अश्वं ब्राह्मणाय दातव्यम्, सुन्दरं गुणवत्तरं च। तथैव, यावन्ति सहस्रवर्षाणि, शिवलोकस्य पूज्यताम् उपयाति। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे, एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, पञ्चम्यवंत्याख्ये खण्डे, अवंतिक्षेत्रमाहात्म्ये, दशाश्वमेधमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः। शास्त्रविहितया पूजया सर्वसिद्धिफलं प्राप्यते। अणिमाद्याः सर्वाः सिद्धयः, औषधिमन्त्रयोजनासिद्धयश्च, तृप्त्या सर्वं लभ्यते—अत्र न संशयः। मद्यैर्मांसैः नानाविधान्नपाकैः पूजिते, विशेषतः महानवम्यां महिषेण देवी पूज्यते, तदा सर्वं फलं लभ्यते। एवं सर्वं श्रोतुमिच्छामि, पापनाशन कर। सनत्कुमार उवाच—पूर्वं कृतयुगादौ ब्रह्मा लोकपितामहः आसीत्। तदा तस्य पुरतः शुभा रात्रिः स्थितवती। साऽब्रवीत्—देवि, शृणु कार्यं कर्तव्यम्, तत्त्वं च। अस्मिन्काले तारकाख्यः दैत्यराजा देवद्विषां दुर्जयः वर्तते। तस्मात्, यदि महेशः वरदानेन पुत्रं जनयेत्, तदा स देवतानां कार्यं साधयिष्यति। शङ्करस्य पत्नी सती, दक्षस्य दुहिता आसीत्। सा हिमगिरिपुत्री रूपेण पुनर्जनिष्यते, लोकरक्षिणी भविष्यति। हिमगिरिगुहायां सिद्धसंसेविते सा घोरं तपः आचरिष्यति। तस्याः तपसा महादेवः पुत्ररूपेण जायते। सा देवी जातमात्रा स्फुटस्मृतिः अल्पा भविष्यति। उभयोः तपस्याध्यायिनोः योगः सम्यग्विवाहः स्यात्। तत्र ऋषेः निर्देशात्, देवकार्यार्थं, त्वं अपि कार्यं कुरु। मातरः, गर्भे तस्यै स्वस्वरूपेण हर्षं जनय। सा हास्यं करिष्यति, काल्याख्या भविष्यति, ततः सती कोपं यास्यति। सा शर्वं प्रभुं चन्द्रार्कसदृशं प्रसूयते। त्वमपि देवी, ये दैत्याः लोकेषु दुर्जयाः, तान् हन्तुमर्हसि। तस्याः संयोगेन त्वं दैत्यवधाय समर्था भविष्यसि।