एकदा देवी उमायाः सदृशी परमगुणसम्पन्ना स्त्री जाता। सा स्त्री स्वयमेव तौलोत्सवे तयोः देवत्ययोः धारणा कर्तव्या। तत्र यत् किञ्चिद् दत्तं, समर्पितं, वा जपितं भवति, तत् सर्वं लक्षगुणितं फलं यच्छति। निःसंशयं सा स्त्री मरणानन्तरं गन्धर्वाप्सरसां लोकमवाप्नोति। तत्र परमसिद्धिं दृष्ट्वा दम्पती सौरभ्यपुष्पैः पूज्य, रुद्रलोकमपि प्राप्नुतः। यथा देवीस्वरूपे पृथक्करणं कदापि न दृश्यते, एवं तत्र कृत्यं कुर्वन्त्यः सर्वाः स्त्रियः स्वर्गं गताः, हे ब्राह्मण। दक्षिणदिशि, देवीपृष्ठे, महेशसरो नाम विख्यातम् अस्ति। तत्र तस्मिन् पुण्यस्थले नरः स्नात्वा मातृभिः सम्यग् पूजितः स्यात्। तत्रैव व्यास, कथं रुद्रक्षेत्रे महेशासुरो हतः इति पृच्छसि। भगवाञ्छूलपाणिः ब्रह्मतेजसा दीप्तं कपालखण्डं गृहीत्वा, ज्वलद्ग्निशिखेव विराजमानः बभूव। स जगदाधिपः क्रीडया देवान् मोहितवान्। स तस्मिन्पुण्यतमक्षेत्रे, यत्र महेश्वरः स्थितः, प्रविश्य, कपालं दहद्भिः सपरिकरं गणानां पुरतः स्थापयामास। तदा तेन महाघोषेण दशदिशो निनादिताः। तस्य भीमस्वनस्य प्रभावेण देवशत्रुः स महेशासुरः कोपाविष्टः, देवैर्दुर्जयोऽपि सन्, सोढुं न शशाक। कोटिशः भीमासुरैः परिवृतः, युद्धाय सज्जीकृतः, तं दृष्ट्वा पिनाकधारी प्रभुः सर्वान् गणान् सम्बोध्य अवदत्—"सः शीघ्रं आगच्छति; तस्मात् यूयं तम् हन्तुम् अर्हथ।" ततः स महादैत्यः संप्राप्तः, तम् उपलक्ष्य, देवगणाः शरवर्षैः, खड्गैः, गदाभिश्च तं प्रहारयामासुः। तस्मिन् हते, महेश्वरः देवगणान् प्रति वचनम् उक्तवान्। एवमेव, हे व्यास, तस्मात् कपालात् उग्राः भैरवाः उत्पन्नाः। ते शीघ्रं तत्र गत्वा महेश्वराय निवेदयामासुः। तस्मात् कपालमातरः क्षेत्रे महाशक्तिसम्पन्नाः प्रसिद्धाः। पूर्वं कपालस्थापनकाले विदारिते ताः अभवन्। अद्यापि तत्र महद्दिव्यं सरः प्रकाशते। तत्र यत् किञ्चिद् जलं पात्रे स्थाप्यते, क्षिप्यते, शीतलं, उष्णं, वा पक्तं— सर्वं पुण्यदं भवति। पूर्वं ब्रह्मा अपि शतशः देवैः सहितः तत्र आगतः। ये तत्र प्राणान् त्यजन्ति, रुद्रलोकं गच्छन्ति। ये रुद्रसरोवरस्य स्नानं कुर्वन्ति, वा तस्य जलं पिबन्ति, तेऽपि परमं गतिं लभन्ते। अत एव स्वर्गस्थाः देवाः तत्र नित्यं कामयन्ते। एषः क्षेत्रविशेषः शुभः, दिव्यः, अधर्मनाशकः, महाकपालः, देवदानवैरपि पूजितः। योगयुक्तैः तपस्विभिः सदा स्तूयते, यथा व्योम्नि सूर्यबिम्बम्। तत्रैव महेशस्य स्वयम्भूः कुटुम्बिकेश्वरः प्रसिद्धः। तत्र सर्वपापेभ्यः विमुक्तिः, सप्तजन्मकृतपापानामपि क्षयः। सर्वान् लोकान् अतिक्रम्य शिवार्थं परमं स्थानं प्राप्नोति। तस्य तटे किञ्चिद् दानं कृत्वा, सः परमां स्थितिं लभते। केवलं एकेन उपवासेन अश्वमेधस्यान्यत् फलं प्राप्यते। एवं पुण्येऽस्मिन् स्थले सर्वं कृतं कोटिगुणं भवति, तत्र स्नानदानादिभिः परमगतिर्लभ्यते, तथा सर्वे देवर्षयः अपि तद् क्षेत्रं महतीं महिमानं वदन्ति।