त्रिषु लोकेषु या या वस्तवः पृथिव्यन्तरिक्षवायवः च ये चान्ये सन्ति, तेषां सर्वेषां तत्त्वसृष्टिः, भूतसृष्टिः, प्रजासृष्टिश्च यथा यथावत् अभवत्। यद्वा चलं स्थावरं च यत्किञ्चिदस्ति, तदखिलं समस्तं तत्र स्थितम्। तदा भगवान् ब्रह्माणम् उवाच—‘यथारूपं सर्वं त्वया दृष्टम्।’ ‘अहमेव सृष्टिकर्ता, त्वं तु लोकपालनार्थं अनुकरणकर्ता असि।’ एवमुक्त्वा देवदेवेन ब्रह्मा उवाच—‘महेश्वर, तव प्रसादेन एव मया प्रजासृष्टिः शक्या।’ तदा महेश्वरः पुनरुवाच—‘त्वं पुत्रान् इच्छन्, सृष्टिम् अकाङ्क्षन्, ध्यानमग्नः अभूः। पुत्रत्वं प्राप्य, हे प्रभो, अहं तव पञ्चमं शिरः छिनद्मि।’ ‘तम् एव सखायं पुण्यं विज्ञापय, स च पूज्यः भविष्यति।’ एवं ब्रह्मा हरिं तेजसा द्योतमानं अच्युतं ददर्श। स च नारायणं परमेश्वरं महेश्वरतेजसः परं स्थितं अपश्यत्। तदा भगवाँस्तं ब्रह्माणं अङ्गुल्या स्पृशन् इदं वचनं उवाच—‘लोकपालनाय धनुष्मतां श्रेष्ठः पुत्रः जायते।’ इत्युक्त्वा भगवाँस्तां वह्निं हस्ते जग्राह। एवं महेश्वरः सदा तं पुरुषं अपि पूजार्हं अकरोत्। ततः कालान्ते ब्रह्मा तां वह्निं संबोध्य उवाच—‘भृगुरङ्गिरसौ नूनं तव पुत्रौ भविष्यतः।’ तां वह्निं द्विधा विभज्य, सृष्टियज्ञः भविष्यति। द्वौ वह्नी ब्रह्मणा संयुक्तौ, ब्रह्माज्ञया प्रवर्तितौ। तस्मात् शम्याश्वत्थयोः गर्भे योगः तत्र कथ्यते। तस्मात् चतुर्थः पुत्रः श्रेयस्करः पुण्यश्च कथ्यते। एवं ब्रह्मणः पञ्चमं मुखं समुत्पन्नम्। यो ह्येतां देवानां तेजसः परां सृष्टिं वेद, यो भक्त्या शृणोति सततं पाशुपत्यमहिमान्वितां अग्नेर्जन्मकथां, यो वा द्विजश्रेष्ठान् देवांश्च पुरतः श्रद्धया व्यास, पठति, स लोके संलग्नः सन् शिवपुरीं देवैः मह्यते। किं तत्र ब्रह्मणा कृतं, किम् आत्मनः कर्मणः प्रायश्चित्तं चकार? किं कर्म जनार्दनः शङ्करश्च कृतवन्तौ, मुने? हरिणा यथापूर्वं निर्दिष्टेन उत्तमकुशसमिध्भिः सह, नरा नारायणौ ऋषी बदरीवनाश्रमं प्राप्तवन्तौ। तत्र देवेशः कपालं हस्ते धारयन्, पृथिवीं विचचार। तद्वनं विविधतरुवल्लरीभिः आवृतं, नानाविधपुष्पैः शोभितं, तत्र वायुः सुमनसां गन्धं वहन्, पुष्पभारनम्रतरवः, पक्कापक्कफलानि नानारसगुणयुक्तानि तत्र फलानि अभवन्। तत्र शुष्कपत्राणि, तृणानि, शुष्ककाष्ठानि, फलानि च सन्ति। वातः पुष्पगुच्छानां सुरभिं गन्धं वहति। तत्र हरितानि, स्निग्धानि, अखण्डितानि पत्राणि, निःकलुषानि विवराणि च सन्ति। क्वचित् सुसंहततरवः, क्वचित् विकचविटपाः, तत्र रम्याङ्कुरैः समाच्छादिताः वृक्षाः वातेन सह सङ्गतानि पत्राणि च। तेषां शिखराणि वातेन कम्प्यमानानि अन्योन्यं स्पृशन्ति। क्वचित् नागवृक्षाः पुष्पैः विभूषिताः, भ्रमरजालैः जटितमूलाः सन्ति। एवं सृष्टे विश्वे देवेषु तेजसां महिम्नि, ब्रह्मणः, हरिणः, महेश्वरस्य च कार्याणि, वनस्य सौन्दर्यं च, सर्वं सम्यक् प्रवृत्तम्।