अथ कथा सन्दर्भे, तमोहरः महाभारः स्वजनप्रियः तमोनाशकः देवः प्रकटितः। तं वैश्वानरं ज्वलन्तं, उर्ध्वशिखं, सर्वव्यापकं, दीप्तिमन्तं, महाभाग्यं, कृष्णमार्गं अग्निं नमस्कृत्य नमस्कृत्य स्तुतिः कृतवती। ततः स ब्रह्मा तेन प्रसन्नः अभवत्, तं ब्रह्मणं सन्तुष्टः सन्देशं दत्तवान्—"त्वदीयं सृष्टिकर्म सफलं भविष्यति।" एवं उक्त्वा ब्रह्मा प्रणम्य पुनः वक्तुम् आरभत। तदा स अग्निः ब्रह्माणं सम्बोधयामास—"त्वं पुरुषः, प्रजापतिः, सर्वभूतानां स्वामी।" ततः दिव्यदृष्ट्या ब्रह्मा सनातनं प्रभुं ददर्श। स देवः नित्यं अग्निं, आकाशं, पृथिवीं, दृश्यं अदृश्यं, परमं पदं सृजति उपभुङ्क्ते च, सर्वस्वामी हि सः। ततः प्रजापतिः शुभोत्पन्नं महास्तोत्रं कृतवान्। तदनन्तरं, रक्तवर्णं देवम् अवलोक्य प्रजापतिः, सः स्वयम् शिरसा प्रणम्य, प्रकट्याप्रकट्ययोः कारणं प्रभुं प्रणम्य। पृथिवी, वायु, आकाशं, त्रिलोकस्थं यत् अस्ति सर्वं, तत्त्वसृष्टिः, भूतसृष्टिः, प्रजासृष्टिः, यत् किंचित् चरं स्थावरं च, तस्य सर्वस्य दर्शनं ब्रह्मायै भगवान् उक्तवान्—"त्वं सर्वं यथावत् द्रष्टवान्।" भगवान् पुनः ब्रह्माणं अभाषत—"अहं सृष्टिकर्ता, त्वं अनुकरणकर्ता लोकपालनाय।" एवं देवदेवेन उक्तः ब्रह्मा प्रत्युवाच—"महाभाग प्रभो, तव कृपया अहं प्रजाः सृजितुं शक्नोमि।" महेश्वरः पुनः उक्तवान्—"यत् त्वं पुत्रकामः सृजनकामः ध्यानं कृतवान्, तस्मात् पुत्रत्वं प्राप्त्वा, अहं तव पञ्चमं शिरः छिनदामि।" "सः तव शुभमित्रः घोषय; सः पूज्यः भविष्यति।" ततः ब्रह्मा हरिं, अच्युतं, तेजसा दीप्तं ददर्श। नारायणं प्रभुं, महेश्वरतेजः उपरि स्थितं अपश्यत्। तं ब्रह्माणं अङ्गुल्या स्पृशन् देवः उक्तवान्—"लोकरक्षणाय श्रेष्ठः धनुर्धरः जन्म लभेत।" एवं उक्त्वा, भगवतः तं अग्निं हस्ते गृहीत्वा, महेश्वरः तं पुरुषं सदा पूजितवान्। ततः युगान्ते ब्रह्मा तं अग्निं सम्बोधितवान्—"भृगुः अङ्गिराः च तव पुत्रौ भविष्यतः।" तं अग्निं द्विधा विभज्य, सृष्टियज्ञः क्रियते। द्वौ अग्नी, ब्रह्मणा संयुक्तौ, ब्रह्माज्ञया प्रवृत्तौ। तत्र शमी-अश्वत्थयोः गर्भे संयोगः वर्णितः। तस्मात् उत्तमः हितः पुत्रः चतुर्थः कथ्यते। एवं ब्रह्मणः पञ्चमं मुखं उत्पन्नम्। यः एषां देवतेजः परमसृष्टिं वेद, यः श्रद्धया अग्निसम्भवकथां शृणोति, यः भक्त्या द्विजश्रेष्ठानां देवतानां पुरतः व्यास, तं संसारगतम् शिवपुरी देवैः मह्यः पूज्यते। किम् तत्र ब्रह्मणा कृतं, किम् तस्य कर्मणः प्रायश्चित्तं कृतम्? जनार्दनः, शङ्करः च, किम् कर्म कृतवन्तौ, विप्र? हरिणा पूर्वं निर्दिष्टं, उत्तमकुशदर्भैः समिधा च, नारनारायणौ ऋषी बदरी आश्रमं प्राप्तवन्तौ। देवेशः, करकपालं धृत्वा, पृथिवीं विचरति।