तयोः द्वयोः महात्मनोः किञ्चिदपि अज्ञातम्, कृतं वा अकृतं वा नास्ति। तदा स एव ब्रह्मणः पञ्चमं मुखं, महात्मनः, अस्ति स्म। यः पुरुषः ब्रह्मा इति कथ्यते, स एव मनसः सम्भूतः अग्निः अपि अस्ति। स महापुरुषः, पूर्वं स्वस्य उत्पत्तिं दृष्ट्वा, तथा आचरत्। स युद्धे तं बाणेन जघान, च ब्रह्मणः रजः भूमौ पतितम्। तदा मुनिभिः पूजितः, भगवन्, तद्वृत्तान्तं विस्तारतः श्रोतुम् इच्छन्ति। ततः सनत्कुमारः उवाच—"अव्यक्तात् स एव आद्याण्डं सृष्टवान्, तच्च जातम्। स्वयम्भूः, शतं दिव्यानि वर्षाणि महत्तपः कृत्वा, श्रोतृमनोः संयोगेन तदा अग्निः अभवत्। ततः ब्रह्मा स्वहस्ताभ्यां अग्निं पृथिव्याम् उपरि स्थापयामास। पूर्वं, पतत्यधः शिखायां, ऊर्ध्वशिखा धार्यते स्म। स अग्निः, ऊर्ध्वं दीप्तिमान् सन्, सर्वशब्दान् स्फुलिङ्गांश्च निष्प्रास्य। तदा पृष्टं—'भगवन्, किमर्थं त्वया पृथिव्याः ग्रसनं निरुद्धम्?' इति। तदा ब्रह्मा स्वकेशान् अग्नौ होमयामास। स उवाच—'न मे तृप्तिः, न च शरीरे रमणीयता अस्ति।' तदा अग्निः एवम् उवाच—'न मे तृप्तिः।' पुनः उवाच—'न मे शरीरे तृप्तिः, न च सुखम्।' तदा स्रष्ट्रा अग्नये कार्यार्थं शरीरे निर्मिते, तद् दृष्ट्र्वा अग्निः ब्रह्माणं प्रोवाच—'भो ब्रह्मन्, न मे शरीरे तृप्तिः, न च सुखम्।' क्रुद्धः ब्रह्मा अग्निं उच्चैः शब्देन विभज्य, तं ताडितः अग्निः रुदन् प्रजापतेः अन्नं याचितुम् अगच्छत्। तत्र त्रयः रुरोदुः, एकः स्फुटं रुदन्। अग्नौ रुदति, ब्रह्मा करुणया पुनः प्रवृत्तवान्। तदा तस्मिन्काले, तत्र तत्र तदिच्छा, तद्व्यापारः स्थापितः। शब्दाग्निः प्रज्वलितः, स उवाच—'किमेतत्?' देवेषु, बहिः, मुनिनां तपोवनान्तरे वा। 'स्वयमेव अहं दास्यामि,' इति पुनः पुनः उक्तवान्। यत्र गर्वो वा अवमानः वा, तत्र स शब्दः क्रियते। ततः 'इ' इत्यक्षराग्निं समाहूय, ब्रह्मा इदं वचनम् अवदत्। 'उ' इत्यक्षराग्निं समाहूय अपि, ब्रह्मा वाक्यम् उक्तवान्। 'स्थलं च अन्नं च तुभ्यं विधास्ये,' इति। तदा अग्निः व्यासं प्रति उवाच—'गिरेः, दुर्गे, महर्षे।' स अपि, विभक्तः, ब्रह्मणा स्थानकाम्यया आहूतः। तस्मात्, त्वं द्विजातीनां शुद्धां वाचं प्रकाशय। एवं द्विजातीनां वाक् शुद्धा प्रकाश्या ज्ञेया। मिथ्याक्षरविन्यासात् अशुभा अशुद्धा च स्यात्। पुनः 'अ' इत्यक्षराग्निं समाहूय, प्रजापतिः तद् अदृष्टं चकार। अग्निः ब्रह्माणम् उवाच—'अहं वाचः मुखः।' ब्रह्मा तम् उवाच—'तेजः स्थानं यद् इच्छसि—' इति। 'तेजः दृष्ट्वा नेत्रं दुर्बलम् भवति,' इति। ततः 'इ' इत्यक्षरं पृथक् कृत्वा, पितामहः अग्निं प्रति वचनम् अब्रवीत्।