तदा, महायुद्धे उत्पन्ने, अहं तत्र तं समरभूमौ संग्रामे प्रविश्यामि। एते द्वौ पुरुषौ, स्वभावतः रुद्रौ, तव शक्त्यानुसारं रक्षितव्यौ; तव अंशभूतौ, द्वापरान्ते, भूमौ नियुक्तव्यौ। ततः देवानाम् ईश्वरः विष्णुं दुःखपूर्णं वचनं अब्रवीत्। अस्मिन् मन्वन्तरे, देव, त्रेता युगे आगते, सुग्रीवस्यार्थे बाहुसम्पन्नः वाली हतः। तेन शोकदुःखेन पीडितः अहं तव पुरुषं न स्वीकरोमि। विष्णुः उवाच—मघवन्, भूमिभारनिवारणाय। ततः विष्णोः वचनैः इन्द्रः प्रहृष्टः अभवत्। एवं उक्त्वा, सः सूर्यचन्द्रमसौ पुनः प्रेषयामास। हे ब्रह्मन्, ईश्वरं हन्तुं यत्नेन कृतं दोषयुक्तं कर्म अभवत्। तस्य पापपरिहारार्थं उत्तमं प्रायश्चित्तं कुरु। एकः गार्हपत्यः अग्निः, द्वितीयः आहवनीयः अस्तु। वृत्ताकारः सन्तुष्टः भव, धनुराकारः न गच्छ। अग्नौ आहुति दत्त्वा, तपः कृत्वा, तस्मिन्नेव क्षणे हरं पूजय। प्रायश्चित्तेन शुद्धचित्तः महेश्वरं उपगच्छ। एवं उक्त्वा, हरिः तीक्ष्णतेजाः महात्मा स्वं धाम प्रविवेश। किं कारणं, विष्वकर्मणः जन्मनि, इदं सम्प्रति अभवत्? कथं सः रुद्रेण, प्रभुना, संकल्पपूर्वकं उत्पन्नः? केन, कस्य हेतोः, सः शङ्कर-अच्युत-ब्रह्मणाम् मध्ये उत्पादितः? कथं तस्य अद्भुतं पञ्चमं मुखं अपि अभवत्? केन सः मोहितः पुरुषः हरं हन्तुं प्रेषितः? तयोः द्वयोः महात्मनः, न किञ्चिद् अज्ञातं, कृतं वा अकृतं वा अस्ति। ब्रह्मणः पञ्चमं मुखं, महात्मनः, तदा आसीत्। यो ब्रह्मा उच्यते, सः मनसः जातः अग्निः अपि अस्ति। तस्य उत्पत्तिं पूर्वं दृष्ट्वा, महापुरुषः एवं अकरोत्। सः युद्धे तं बाणेन हत्वा, ब्रह्मणः धूलिः अधस्तात् पतिता। हे मह्यं पूज्य, ऋषिभिः स्तुतः, तद् विस्तारतः कथय। सनत्कुमारः उवाच—अव्यक्तात् सः आद्यं अण्डं निर्माय, तत् जातम्। स्वयंभूः, शतं दिव्यं वर्षाणि महातपः कृत्वा, श्रवण-मनसः संयोगेन अग्निः जातः। ब्रह्मा स्वहस्ताभ्यां अग्निं भूमौ स्थापयामास। पूर्वं, अधोवह्निः पतति, ऊर्ध्ववह्निः धारितः। सः ज्वलितः ऊर्ध्ववह्निः सर्वशब्दान् स्पृशन् स्फुलिङ्गान् च उत्सृजत्। किं कारणं, देव, त्वं भूमेः भक्षणं निरोधितवान्? एवं उक्तः, ब्रह्मा स्वकेशान् अग्नौ आहितवान्। सः उवाच—मम न तुष्टिः, न तु देहे आनन्दः। ततः अग्निः उवाच—मम तुष्टिः नास्ति। ब्रह्मा उवाच—मम न तुष्टिः, न तु देहे सुखम्। ततः सृजिता द्वारा अग्न्यर्थं शरीरं कर्तव्यम्; तं शरीरं दृष्ट्वा अग्निः ब्रह्मणं उवाच। अहो ब्रह्मन्, मम न तुष्टिः, न तु देहे सुखम्; क्रुद्धः ब्रह्मा अग्निं गर्जनया विदारयामास। आहतः रुदन् अग्निः प्रजापतेः भक्ष्यं याचितवान्।