एवं तु तत्र तीर्यतेऽर्जुन पर्वतस्य पावनेऽर्भुदाखण्डे, सप्तमे प्रभासाखण्डे, जम्बूतीर्थस्य माहात्म्यं सम्यगुक्तम्। ततः परमेश्वरस्य आज्ञया दिव्यात् गगनात् पतन्तीं गङ्गां कः धृतवानिति नृपते पृष्टम्। स च देवदेवेन आहूता, गिरिश्वररूपेण, गङ्गा स्वर्गात् पतन्ती तेन धृता। यः कश्चित् तत्र अष्टम्यां एकचित्तेन स्नानं करोति, स पुण्यफलमवाप्नोति। एवं गङ्गाधरतीर्थस्य माहात्म्यं सम्यगुक्तम्। ततोऽन्यत् अपि गङ्गेश्वरतीर्थम् अस्ति, यत् गङ्गया स्वयम्भू रूपेण प्रतिष्ठितम्। पुरा तत्र उमायाः गङ्गायाश्च विवादः अभवत्। सा गङ्गा यं शम्भुं सम्यगर्चयति, स तस्याः शीघ्रं दर्शनं ददाति। एवं उक्त्वा, सा गङ्गा त्वरया तं पर्वतं प्रति आगता। तत्र शैलस्थले गौर्याः सुन्दरं वासस्थानं दृष्ट्वा, सा पराभक्त्या तथा श्रद्धया युक्ता, महादेवं तुष्टाव। तेन तद् स्थलम् लोके "कटेश्वर" इति प्रसिद्धं भविष्यति। या स्त्री, पतिना मुक्ताऽपि, सपत्न्याः दुःखेन पीडिता, सुतसौभाग्ययुक्ता, पतिं प्राणसमानं मन्यते, तस्यै गङ्गेव ईश्वरं पूजयित्वा, स भगवान् तादृशं वरं ददाति। विशेषतः स्त्रीणां सपत्न्युपद्रवः तत्र निवर्तते। एवं कटेश्वरगङ्गेश्वरयोः माहात्म्यं सम्यगुक्तम्। ततः, हे नृप, अर्बुदस्य माहात्म्यं संक्षेपेणोक्तम्। शतसंवत्सराण्यपि यथाविस्तरं कीर्तितानि ऋषिभिः, तानि सर्वाणि सर्वदा श्राव्याणि। न हि अन्यत् क्षेत्रं, न अन्यः सिद्धिवृक्षः, यथा अर्बुदशैलस्थले दृश्यते। किं जीवितेन, किं वित्तेन, किं जपेन, यत्र कीटपतनाङ्गमृगपक्षिणः मृगाः च, तत्र अकामाः सकामा वा मृताः अपि, सदा मोक्षलाभिनः भवन्ति। यः श्रद्धया एतत् पुराणं नित्यं शृणोति, स अपि पुण्यफलभाग् भवति। अतः सर्वयत्नेन तत्र यात्रा कर्तव्या। एवं अर्बुदमाहात्म्यश्रवणस्य फलमुक्तम्। अथ श्रीजगदम्बायै नमः। अवन्तिखण्डे अवन्तिक्षेत्रस्य माहात्म्यकथनं प्रारभ्यते। व्यास उवाच—ये सृष्टिकर्तारः अपि संसारभयात् तं प्रभुं प्रणमन्ति, यः अव्यक्तरूपे स्थितः, ध्याननिष्ठैः ज्ञायते। येषु कर्मसु श्रद्धा जायते, तानि कर्माणि यत्नेन कथनीयानि। भगवानुवाच—त्रैलोक्ये गङ्गा त्रिपथगा ख्याता प्रवहति। यमुनापि सूर्यतनया लोकेषु पावनाख्यया प्रसिद्धा। चन्द्रभागा, वितस्ता, अमरकण्टके नर्मदा च सन्ति। केदारः, पुष्करः, तथा कायावरोहणं चात्र गण्यते। तत्रैव श्रीमहाकालः पापदाहकः स्थितः। तत् क्षेत्रं भोगमोक्षप्रदं, कलिकल्मषनाशनं च। यानि क्षेत्राणि, ये लिङ्गानि, सर्वाणि तत्र सन्ति। तेषां माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि, मम कौतूहलम् अतीव महदस्ति। सर्वश्रेष्ठं क्षेत्रं, हे महादेवि, सर्वपापहरं स्मृतम्। मेरुशृङ्गे रत्नमण्डितं शिखरं वर्तते। तत्र विविधधातुविचित्रं, शुद्धस्फटिकपीठयुक्तं च अस्ति। मृगसिंहगणैः पूर्णं, गजानिकायैः चाकीर्णं तत् दृश्यते। एवं स्कन्दमहापुराणस्य प्रवाहे, तीर्थमाहात्म्यानि तथा क्षेत्रविशेषाः, श्रद्धया श्रोतव्याः, पूजनीयाश्च सन्ति।