पुरातनकाले ब्रह्मा च अन्ये देवाः सर्वे एकत्र समागच्छन्, मनः संयम्य तत्र स्थिताः। पर्वतेश्वरस्य तीर्थयात्रायाम्, नृपते, तेषां भक्तिः गाढा अभवत्। सर्वे व्रतानि कृत्वा श्रान्ताः स्म, ततोऽस्माकं हिताय किञ्चित् उपदेशः कर्तव्यः इति ब्रह्माणं प्रार्थयन्। तैः अनायाचितैः उपहारैः, कठिनैः जपयज्ञैः च सह, तेषां वचनानि श्रुत्वा देवः करुणया पूर्णः अभवत्। ततः सः स्वस्य पदचिह्नं रम्ये पर्वतशिखरे स्थापयामास। सर्वे ऋषयः तद् पदचिह्नं स्पृशन्तु, ततः परमं पदं प्राप्स्यन्ति इति उक्तवान्। स्नानं, दानं, व्रतं, यज्ञः, जपः, इत्यादीनां अनपेक्षया, मया स्थापिते पदचिह्ने, सहस्राणि लोकानि तद् प्राप्नुवन्ति। अत्र केवलं अचलश्रद्धा साधनीया। यः कार्तिकपूर्णिमायां तत्र पूजां करोति, ब्राह्मणान् मधुराहारैः शक्त्यनुसारं तर्पयित्वा, तत्र पदचिह्नं पूज्य, ब्रह्मलोकं याति। अतः, नरश्रेष्ठ, तद् पदचिह्नं सर्वयत्नेन पूजनीयम्। अन्यद् अद्भुतं च महच्चित्रं दृष्टं नृपते। कृतयुगे तद् पूर्णविस्तारं प्रकटितम्। ततो त्रेतायां रक्तवर्णं अभवत्। द्वापरे पीतवर्णं लघुस्वरूपं च अभवत्। एवं ब्रह्मपदचिह्नस्य उत्पत्तिमाहात्म्यं नाम त्र्यर्बुदखंडस्य सप्तमप्रभासकाण्डे एकोन्युत्सहस्रस्कन्दमहापुराणे त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। तत् पदचिह्नं ब्रह्मणा अर्बुदपर्वते आनितम्। पुरातने वसिष्ठस्य यज्ञकाले, नृपते, ब्रह्मा अप्रकटजन्मा प्रतिज्ञां कृतवान्—“सन्ध्याकाले, एकाग्रचित्तेन पूजां करिष्यामि” इति। तत्क्षणे सः पुष्करं प्रति प्रस्थितः। त्वां विना, देव, कस्यापि सिद्धिः न स्यात्। अतः, पद्मयोनि, सः त्रिपुष्करं आनय; देवेश, अस्मिन्यज्ञे ब्रह्मत्वं दत्तुम्, करुणासागर। वसिष्ठेन एवं उक्तः ब्रह्मा, लोकपितामहः, त्रिपुष्कराणि, पुण्यतीर्थानि, आगच्छत्। ततः प्रभृति, त्रिपुष्कराणि अर्बुदे प्रकटितानि। तत्र, यः कार्तिकपूर्णिमायां, एकाग्रचित्तेन, पूजां करोति... तस्य उत्तरदिशि उत्तमं सावित्रीतीर्थं अस्ति। एवं त्रिपुष्करमाहात्म्यं नाम त्र्यर्बुदखंडस्य सप्तमप्रभासकाण्डे एकोन्युत्सहस्रस्कन्दमहापुराणे चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। यत्र यत्र भक्त्या स्नानं करोति पुरुषः, तत्र गणाधिपत्यं प्राप्नोति। पुरातने काले, अन्धकासुरं हत्वा, वृषध्वजः स्वसैन्यैः सह तत्र स्थितः। चतुर्दश्यां, नृपते, यः तत्र कर्माणि करोति... एवं रुद्रतीर्थमाहात्म्यं नाम त्र्यर्बुदखंडस्य सप्तमप्रभासकाण्डे एकोन्युत्सहस्रस्कन्दमहापुराणे पंचपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। गुहायां, सिद्धैः पूजितः लिङ्गः स्थापितः। यः तं पूजयन्, यं कामं चिन्तयति, तं प्राप्नोति। एवं गुहेश्वरमाहात्म्यं नाम त्र्यर्बुदखंडस्य सप्तमप्रभासकाण्डे एकोन्युत्सहस्रस्कन्दमहापुराणे षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। यस्य दर्शनात्, पुरुषः स्वेषां कामानां वियोगं न प्राप्नोति। तत्र, पूर्वं, नृपते, शची दुःखेन पीडिता प्रविष्टवती। एवं कथा शास्त्रवाक्यानुसारं, श्रद्धया, भक्त्या च, पर्वतेश्वरस्य तीर्थमाहात्म्यं, ब्रह्मपदचिह्नस्य उत्पत्तिं, त्रिपुष्करतीर्थस्य गौरवं, रुद्रतीर्थस्य महत्त्वं, गुहेश्वरलिङ्गस्य पूजाफलम्, शच्याः प्रवेशं च, एकस्मिन् प्रवाहे वर्णितम्।