हरस्य वचनेन तदा स जीवितं पुनरवाप्तवान्, तस्मात् स सर्वेषां मर्त्यानां मध्ये प्रसिद्धिम् अवाप्तवान्। स च महात्मा विनायक इति ख्यातिं प्राप, त्रैलोक्यवासिभिः पूजितश्चासीत्। तदा सर्वे देवगणाः, देवीप्रियकर्मसु नित्यं संलग्नाः, हर्षमवापुः। ते देवाः ऊचुः—"एष ते पुत्रः, हे देवि, अस्माकं सर्वेषां मध्ये प्रमुखः भविष्यति।" पुनश्च ऊचुः—"एष शैलस्य शोभनः शिखरः, हे शुभे, तव सेवया पावितः।" ये चात्र परमपावनेषु तोयेषु स्नानं कुर्वन्ति, विशेषतस्तु ये येनचित्ताः माघमासस्य शुक्लतृतीयायां स्नानं कुर्वन्ति, ते सर्वे पुण्यं प्राप्नुवन्ति। एवमुक्त्वा देवाः स्वस्वस्थानानि प्रतिपेदिरे। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणस्य प्राभासखण्डस्य तृतीयभागेऽर्बुदाख्ये 'ईशानीशिखरमाहात्म्य'नाम पञ्चाशद् द्वितीयोऽध्यायः समाप्तः। तत्र प्राचीनकाले ब्रह्मा सृष्टिकर्ता स्वं पदं न्यवेशयत्। तदा ब्रह्मा सर्वे च देवाः, एकचित्ताः, तत्र समागच्छन्। गिरिश्रेष्ठस्य यात्रायां, राजन्, ते भक्त्युत्कर्षेण युक्ताः आसन्। तदा ऊचुः—"व्रतेन वयम् क्लान्ताः, हे पितामह, सर्वे।" ततः प्रार्थयन्ति—"अत्र नो हितोपदेशं दातुमर्हसि।" अनायासेन दत्तानि, कठिनानि च जपहोमादीनि श्रुत्वा, स देवः करुणया परिपूर्णः अभवत्। ततः स स्वं पदचिह्नं रम्ये गिरिशिखरे न्यवेशयत्। "एतद् मुनयः स्पृशन्तु, ततः परमं पदं लभध्वम्।" स्नानदानव्रतहोमजपादिकं विना, मया स्थापितेऽस्मिन्पदचिह्ने, सहस्राणि लोकानां तत्र गच्छन्ति। अत्र केवलं दृढश्रद्धा कार्य्या। ये च कार्तिकपौर्णमास्यां सम्यक् श्रद्धया अत्र पूजनं कुर्वन्ति, ब्राह्मणान् मधुराहारैः शक्तितः तृप्त्वा, तत्पदचिह्नं पूजयित्वा ब्रह्मलोकं यान्ति। तस्मात्, नरश्रेष्ठ, सर्वयत्नेन तत्पदचिह्नं पूजयितव्यम्। अन्यच्च, राजन्, महदद्भुतं दृष्टम्। कृतयुगे, राजन्, पूर्णविस्तारेण तद् पदचिह्नं दृश्यते स्म। तत्र त्रेतायां रक्तवर्णं जातम्। द्वापरे तु पाण्डुरं लघु चाभवत्। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे प्राभासखण्डस्य तृतीयार्बुदभागे 'ब्रह्मपदचिह्नमूलमाहात्म्य'नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। तदपि ब्रह्मणा अर्बुदशैले स्थापितम्। प्राचीनकाले वसिष्ठस्य यज्ञे, नृपश्रेष्ठ, ब्रह्मणा प्रतिज्ञातम्—"संध्यायामेकचित्तेन पूजां करिष्यामि।" तस्मिन्नेव काले स पुष्करं प्रति प्रस्थितवान्। "त्वां विना, देव, स कदापि सिद्धिं न प्राप्स्यति। तस्मात्, पद्मयोन, तं त्रिपुष्करं प्रति आनय, देवेश, अस्मिन्यज्ञे तस्मै ब्रह्मत्वं दातुमर्हसि, करुणाम्बुधे।" वसिष्ठवाक्यं श्रुत्वा, ब्रह्मा जगतां पितामहः, त्रिपुष्कराणि तानि पवित्राणि सरांसि जगाम। तस्मात्कालात् प्रभृति अत्रैव अर्बुदे त्रिपुष्कराणि उत्पन्नानि। तत्र यः कश्चन कार्तिकपौर्णमास्यां एकचित्तः पूजां करोति, स पुण्यं प्राप्नोति। तस्याः स्थलस्य उत्तरदिशि उत्तमं सावित्र्याः तीर्थम् अस्ति। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे प्राभासखण्डस्य तृतीयार्बुदभागे 'त्रिपुष्करमाहात्म्य'नाम चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।