पुलस्त्यः उवाच — तस्मात् त्वया मम मोक्षः दत्तः, गच्छ स्वपुत्रस्य समीपम्। तस्मिन्नेव क्षणे राजा स्वभावं प्राप्य, हर्षपूर्णं हृदयम् कृत्वा, सत्यवदिनीं कपिलां प्रति वाक्यम् उवाच। “किं ते अद्य करवान्, धेनु? शीघ्रं वद।” सा धेनुः प्रत्युवाच — “तृष्णया पीडिता अस्मि; अतः शीघ्रं जलं आनय।” पुनः सा उवाच — “नाहं मिथ्यावदामि; यदुक्तं तत् सत्यमेव।” ततः स राजा धनुषि बाणं स्थापयित्वा, भूमिं लक्षीकृत्य, ताम् आघातयत्। तदा शुद्धं शीतलं शुभं च जलं उत्पन्नम्। तस्मिन्नेव काले धर्मः स्वयम् तत्र प्रादुरभवत्। स धर्मः तस्य सत्यवादिनः तुष्टः सन् उवाच — “त्वत्समः कोऽपि नास्ति। तेजसा दिव्यं लोकं प्राप्स्यसि, जरा-मरण-विनिर्मुक्तम्। एषः पुण्यः जलाशयः मम नाम्ना प्रसिद्धः भवतु। विशेषतः चतुर्दशीदिने यः अत्र आगच्छति, स परमं पदं प्राप्नोति। तव नाम्ना एषः तीर्थः महापुण्यः भविष्यति; अत्र स्नानस्य पुण्यं लक्षगुणं, अत्र दत्तं दानं अक्षयम्। ये जनाः अत्र श्रद्धया श्राद्धं कुर्वन्ति—यावत् तृषार्ताः कीटकाः पतंगाः अपि यः शुभे जले प्रवेशयन्ति—मानवाः तु भक्त्या सत्यवचनैः युक्ताः कियदधिकम्! हे राजन्, कपिलाया बलात् सर्वे अत्र आगताः। ततः कपिला गोभिः पशुभिः परिवृता तेषु आरोहति। तस्मात् यत्नेन अत्र स्नानं कर्तव्यम्। पुलस्त्यः पुनः उवाच — तत्र पुरा अग्निः नष्टः अभवत्, देवाः तं पुनः प्राप्तवन्तः। ययातिः अपृच्छत् — “कथं तत्रैव अग्निः प्राप्तः? मम उत्सुकता अस्ति, महर्षे।” पुलस्त्यः प्रत्युवाच — “सर्वं जगत् क्षुधया पीडितम्, महान् संशयः अभवत्। बहवः मृताः, अवशिष्टाः मृतवत् भूमौ स्थिताः। यदा एतादृशः क्लेशः मानवलोके अभवत्—अन्नौषधीनां अभावात् केवलं अस्थि शेषम्। क्षुधा तृष्णया अतिशयेन पीडितः सः चाण्डालगृहं प्राप्तः। तं गृहं नीत्वा, जलैः सम्यक् प्रक्षालितः। अग्निः, भो राजन्, यद् भोज्यं, अभोज्यं च जानन्—औषधीनां लुप्ते जगति, यद् युक्तं तद् वक्तुम्। ‘अभोज्यं न खादामि, भूमिं परित्यजामि।’ मनसा विचार्य, अग्निः कोपेन तं संकल्पं कृतवान्। अग्निः नष्टे, अग्निष्टोमादि यज्ञाः सर्वे विरामिताः। ततः देवाः महत् संशयं प्राप्ताः। अग्निना परित्यक्ते, मनुष्याः विनष्टाः। तस्मात् अग्निः अन्वेषणीयः—क्व सः वर्तते? ते देवाः भूमौ सर्वत्र अग्निं अन्वेषितवन्तः। श्रान्ताः तदानीं, तेषां पुरतः एकः शुकः दृष्टः। स शुकः उवाच — “महान् दीप्तिमान् अग्निः, होमकर्तृ, लुप्तः; दृष्टवान् अहम्।” शुकः अग्निं प्रकाश्य, क्रुद्धः तम् शपथं दत्तवान्। स अग्निः शमीवृक्षस्य अन्तः, पुण्यस्य अश्वत्थस्य अन्तः प्रविष्टः।