कपिलं प्रति गन्तुम् अर्हसि न; दोषः कश्चन न ते भविष्यति। अत्रैव पूर्वं धर्मवादिनां मुनिनां गीता श्लोकः अस्ति। कपिलः उवाच—स्वार्थाय किञ्चिदपि मिथ्यावचनं न कदापि करोमि। सहस्राश्वमेधाः च सत्यं च तुलायाम् यदा निधीयेतां, सत्यस्य एव गौरवम् अधिकं स्यात्। अतः प्राणरक्षणार्थं मिथ्यां न वदामि। यः पुरुषः परं सत्यं कृते प्राणान् परित्यजति, तस्य जीवनं त्यक्तुम् अत्यन्तदुष्करं; तथापि सः न कदापि मृत्युम् आप्नोति, सत्यम् आश्रित्य हि मृत्युः न भवति कदाचित्। तदा कपिलं दृष्ट्वा सः विस्मयचकितः अभवत्। ये सत्यनिष्ठाः, तेषां किञ्चिदपि अमङ्गलं न जायते। पूर्वं अपि कपिलः प्रतिज्ञाय सत्यं भाषितवान्। अतः मया विमुक्तः त्वं पुत्रस्य समीपं गच्छ। पुलस्त्यः उवाच—तस्मिन्नेव क्षणे राजा स्वाभाविकस्थितिं प्राप्तः, हर्षपूर्णहृदयः कपिलं सत्यम् वदन्तं प्रत्युवाच—"किं ते अद्य करवाणि, हे धेनो? शीघ्रं वद।" सा उवाच—"माम् तृष्णा बाधते; अतः शीघ्रं जलं आनय।" सः प्रत्युवाच—"मिथ्या न वदामि; यत् मया उक्तं तत् सत्यं एव।" ततः धनुषि बाणं स्थापयित्वा, भूमौ लक्ष्यम् कृत्वा, ताम् अर्धयत्। तदा शुद्धं शीतलं पुण्यं च जलम् उदपद्यत। तस्मिन्नेव क्षणे धर्मः स्वयम् तत्र प्रादुरभूत्। सः तव सत्येन तुष्टः प्राह—"त्वत्समः कश्चन नास्ति।" "तेजसा दिव्यम् लोकं प्राप्स्यसि, जरामरणवर्जितम्।" "एषः पुण्यः तीरः मम नाम्ना प्रसिद्धः भविष्यति।" "विशेषतः चतुर्दश्यां ये अत्र आगच्छन्ति, ते परमां गतिम् लभन्ते।" "तव नाम्ना अयं क्षेत्रः परमपुण्यः भविष्यति; अत्र स्नानात् लक्षगुणं पुण्यं, अत्र दत्तं दानम् अक्षयफलदं स्यात्।" "ये जनाः अत्र श्रद्धया श्राद्धं कुर्वन्ति—" "यावत् कीटकपतनाः अपि तृषार्ताः इमं पुण्यजलम् प्रविशन्ति—" "मानवानां तु भक्त्या सत्यवचनेन युक्तानां का कथा?" "हे राजन्, कपिलायाः प्रभावात् सर्वे अत्र आगताः।" तदा कपिला गवां समूहेन सह तत्रैव समारूढा। अतः यत्नेन अत्र स्नानं कर्तव्यम्। पुलस्त्यः उवाच—"अत्रैव कदाचित् वह्निः नष्टः, देवैः अपि पुनः प्राप्तः।" ययातिः पप्रच्छ—"कथं तत्रैव सः पुनः प्राप्तः? जिज्ञासेयं, महर्षे।" पुलस्त्यः उवाच—"सर्वं जगत् क्षुधया पीडितं महतीं शङ्कां जग्राह।" "अधिकांशः मृतः, ये शेषाः, ते अपि मृतवत् पृथिव्याम् आसन्।" "एवं क्लेशे सति मनुष्यलोके, हे राजन्—" "अन्नौषधीनां अभावात् केवलं अस्थीनि शेषितानि।" "क्षुधातृष्णया पीडितः सः चाण्डालस्य गृहम् आगतः।" "सः तं गृहीत्वा स्वगृहं नीत्वा जलेन प्रक्षालयामास।" "भोज्याभोज्यविभागवित् अग्निः ततः, हे राजन्—" "औषधीनां लोके नाशात्, इदानीं एवमुपयुक्तम्।" "अभोज्यम् न खादामि; पृथिवीं परित्यजामि।