स ब्राह्मणः क्षुधा पीडितः तत्र आगत्य उच्चैः शब्दं कृत्वा उवाच— “क्षुधार्तस्य शीघ्रं शुद्धं सन्तप्तं पायसं दत्तव्यम्, हे ब्राह्मण!” तस्य वचः श्रुत्वा विश्वामित्रः तत्क्षणमेव सावधानः अभवत्। यत् तत्र उपनयितं तद् गृहीत्वा, दुर्वासा मुनिः तम् उत्तिष्ठन्तं दृष्ट्वा समीक्षां चकार। “हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, क्षणमेकं क्षमस्व, स्नानं कृत्वा पुनः आगमिष्यामि”— इति उक्त्वा दुर्वासाः स्वाश्रमं जगाम। तस्मिन् समये, विश्वामित्रः तपसा स्थितः शैल इव स्थितिम् आसादितवान्। कौत्सः च नियमपरायणः सदा मुनिसेवानिरतः आसीत्। ततः पुनः दुर्वासाः स्नानकृत् शुद्धः स्वाश्रमात् प्रत्यागच्छत्। यदा स महर्षिः निर्गतः, तदा विश्वामित्रः तपोनिधिः विमुक्तः सन् स्वगुरुम् उवाच— “गुरो, दक्षिणा याच्यताम्। तव सेवा एव मम दक्षिणा; गृहं प्रतिगच्छतु, हे नियमधारिन्।” शिष्यः पुनः पुनः विनयपूर्वकं गुरुम् प्रार्थितवान्। तदा गुरुर्ददौ— “चतुर्दश सुवर्णमानानि संगृह्यन्ताम्।” गुरोः आज्ञां श्रुत्वा कौत्सः विचार्य उपगच्छत्। “यथा त्वया उक्तं, हे मुनिश्रेष्ठ, तथा कर्तव्यम्”— इति प्रत्युक्त्वा, स मुनिः स्वगुरोः आज्ञां स्वीकृतवान्। गुरुः पुनः उवाच— “दक्षिणदिशि सिद्धजनैः सेव्यमानं संगमं विद्यते। तत्र स्नानं कृत्वा जनाः मलरहिताः भवन्ति; धर्मात्मा तत्र नियमेन स्नात्वा तत्फलं प्राप्नोति। यः वेदविद् ब्राह्मणाय सुवर्णादिदानानि ददाति, तिलोदकीसरस्वत्योः प्रसिद्धे संगमे, यः उपवास्य ब्राह्मणान् तर्पयति, यश्च मासमेकं एकभुक्तेन नियमेन तिष्ठति, स नाभस्यामावास्यायां वार्षिकं तीर्थयात्राफलं लभते। सिन्धुजातानामश्वानां जलपानाय तिलोदकी नाम नदी प्रसिद्धा, सदा पवित्रजलसम्पन्ना; तत्र स्नातः सप्तजन्मकृतपापात् विमुच्यते। अतः, हे मुने, तिलोदक्यां स्नानं सर्वपापविनाशनं; स्नानं, दानं, नियमः, यज्ञः चात्र अक्षयं भवति। एवं विधिभिः पुण्यतीर्थयात्रया पुण्यवृद्धिः सिध्यति।” अन्यत्र, सीताकुण्डं नाम प्रसिद्धं सर्वकामफलप्रदं तीर्थं अस्ति। तत्र स्नानं कृत्वा सर्वपापात् विमुच्यते; रामस्य वरदानात् तद् महाफलनिधिः जातम्। “हे भाग्यवत्, अस्य कुण्डस्य कथा तव सुखाय कथयामि”— इति वचनं श्रुत्वा, तत्र स्नानं, दानं, जपः, होमः, तपश्च विशेषं पुण्यदं भवति। कृष्णपक्षचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः श्रेयस्करम्। एवं रामः जनप्रियः सीतायै वरं दत्तवान्। लोकमध्ये तद् सीताकुण्डं अद्भुततमं प्रसिद्धम्। तत्र स्नानं, दानं, विशेषतः तपः, रामसीतयोः पूजनं च कृत्वा मोक्षः लभ्यते— अत्र न संशयः। मार्गे च मासे च स्नातव्यं; तत्र गर्भधारणं न जायते। पश्चिमतटे विष्णोः हर्याः शोभनतीरे, हे ब्राह्मण, हरिचक्रस्य महिमा मानुषैः न मीयते। पश्चिमदिशि हरिस्मरणं नाम तीर्थं प्रसिद्धम्; तत्र केवलदर्शनात् सर्वपापविनाशः स्यात्। तस्य दर्शनात् देहिनां पापानि नश्यन्ति। पुरा देवासुरयुद्धे घोरसमुत्पन्ने, देवाः पलायमानाः, तेषां नायकः हरिः आसीत्। एवं, महर्षे, एतेषां पुण्यतीर्थानां माहात्म्यं श्रुत्वा, स्नानदानतपःकर्मणां महत्त्वं ज्ञेयं, यत्र सर्वपापविनाशः, पुण्यवृद्धिः, मोक्षः च लभ्यते।