यदा स आगतः तदा रघुः सस्नेहं तं सत्कारं कृत्वा, मृन्मयानि पात्राणि उपयुज्य सर्वाणि विधिनिर्दिष्टानि कर्माणि सम्यक् अकारयत्। तादृशं पूजनव्यवस्थान् दृष्ट्वा, वाक्प्रवीणः स महर्षिः मधुरवचनैः तं समभाषत। रघुः तु सर्वस्वं केवलं गुरु-दक्षिणार्थं दत्तवान्। क्षणमेकं ध्यानं कृत्वा, स विनयपूर्वकं कृताञ्जलिः तम् उपगम्य इत्युवाच— ‘‘भगवन्, यावत् शक्नोमि, तावत् सर्वशक्त्या भवतः कृते यतिष्ये।’’ ततः रघुः कुवेरं जेतुम् उद्यतः तत्र प्रस्थितवान्। स समीपं ययौ, कुवेरः अपि वाक्यैः सूचितः सर्वं विज्ञाय। तत्र सुवर्णवृष्टिः अभवत्, सा च उत्तमा सुवर्णखनिरेव। रघुः तां श्रेष्ठां खानिं तस्मै समर्पयत्। अन्यद् यत् श्रेयस्करं तत् सर्वं नृपतये निवेदयत्। सा सुवर्णखनि: शीघ्रमेव यत्कामान् हृदये मन्यते तान् फलान् ददाति। ‘‘अत्र सदा परमं पुण्यक्षेत्रं स्यात्, यत् सर्वपापहरं भविष्यति।’’ तत्र वैशाखमासस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां वार्षिको महोत्सवः आचर्यते। स्वकार्यसिद्ध्यर्थं स गुरुकुलं प्रति प्रस्थितवान्। ततः राजा कृतकार्यः शेषं धनं समाहृत्य स्थितवान्। एवं सुवर्णखनेः महिमा प्रख्यातेन मुनिना प्रकाशिता। ततः क्रोधसंयुक्तः विश्वामित्रः स्वशिष्यं कौत्सं तादृशं स्थितं प्रति उवाच। तदा स बहुवारं दुर्लभं वस्तु याचितवान्। विश्वामित्रः ऋषिसत्तमः दिव्यज्ञानसम्पन्नः स्वाश्रमे निष्ठया तपः अतीवानुष्ठितवान्। तत्र कदाचित् क्षुधार्तः ब्राह्मणः समुपेत्य उच्चैः वाचः प्रोवाच— ‘‘क्षुधितस्य शीघ्रं शुद्धं सर्पिष्पायसं देहि, हे ब्राह्मण!’’ तस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रः तत्क्षणमेव सावधानः अभवत्। यद् उपनयितं तद् गृहीत्वा, दुर्वासाः तमुत्थाय पश्यन् तिष्ठति स्म। ‘‘हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, क्षणमेकं तिष्ठतु, स्नानात् प्रत्यागत्य दास्यामि’’ इति उवाच। एवं उक्त्वा दुर्वासाः स्वाश्रमं गतवान्। विश्वामित्रः तदा तपसा दृढः पर्वत इव स्थितः। कौत्सः नियमानुष्ठानपरः मुनिसेवा-कृते तत्परः अभवत्। ततः स मुनिः दुर्वासाः पुनरागतः, मलरहितः अभवत्। तस्मिन् मुनौ निर्गते, विश्वामित्रः तपोनिधिः स्वमाचार्यं प्रति इत्युक्तवान्— ‘‘गुरुदक्षिणा याच्यताम्। सेवा एव गुरुदक्षिणा; गृहं प्रतिगच्छतु, व्रतानुग्राही।’’ पुनः पुनः शिष्यः प्रार्थयन् आचार्यं प्रति उवाच। ‘‘चतुर्दश सुवर्णमानानि संगृह्यन्ताम्।’’ इति आचार्येण उपदिष्टः कौत्सः चिन्तयित्वा तं प्रति उपागच्छत्। ‘‘यथोक्तं भवता, मुनिश्रेष्ठ, यथायाचितम् प्रत्युत्तरं दत्तम्।’’ तस्मात् दक्षिणदिशि सिद्धसेवितं संगमं विद्यते। तत्र स्नानं कृत्वा जनाः मलरहिताः भवन्ति; धर्मात्मा तत्र नियमेन स्नात्वा तत्फलं प्राप्नोति। यः वेदविद्यायुक्तब्राह्मणाय सुवर्णादिदानानि ददाति, तस्य पुण्यं भवति। तस्मिन प्रसिद्धे तिलोदकीसरस्वत्याः संगमे। यश्च, उपोष्य, ब्राह्मणान् तर्पयति, यश्च मासमेकं एकभोजनव्रतम् आचरति, स धर्मनिष्ठः स्यात्। एवं भाग्यशाली रघुः, विश्वामित्रश्च, कौत्सश्च, मुनिप्रसादात् सुवर्णस्य, तपसः, दानस्य च महत्त्वं प्रत्यक्षं प्रपश्यन् धर्ममार्गे स्थिताः आसन्।