राजन्, तेन परमया भक्त्या सत्कृतः स महर्षिः तव समक्षं राजर्षीणां दिव्यर्षीणां च कथाः सम्यक् आख्यातवान्। तेषां कथानां समाप्तौ, हे नरश्रेष्ठ, त्वं तमृषिं प्रणम्येदम् अवदः— "भगवन्, तपोबलात् सर्वं त्वया ज्ञातम् अस्ति। मम हृदये काचित् जिज्ञासा उत्पन्ना, तां त्वं विस्तरेण निवेदय। यद्यपि सा दुरलभा, सर्वं तव वक्ष्यामि। सा सदा निर्बाधा, सुरक्षिताश्च सर्वकामफलदा। तत्र कश्चन दुःखी न भवति, न शोकपीडितः, न च व्याधिभिः क्लिश्यते। मम पत्नी धर्मिष्ठा, प्राणाधिकप्रिया च; भगवन्, या सा चिन्तितवती, तत् सर्वं विस्तारतः वद। किं दानबलात्, किं व्रतयज्ञादिना, किं वा पूर्वजन्मकृतसञ्चितपुण्येन इति मम महती जिज्ञासा जाताऽस्ति।" तदा वसिष्ठः उवाच— "श्रृणु राजन्, यथावत् सर्वं विस्तरेण कथयामि। अन्यस्मिन् देहे त्वं शूद्रजातौ जातः। ततो कालेन किञ्चिद् अतीते, दुर्भिक्षे समुपस्थिते, स्वपत्नीसमेतः अन्यदेशं गतवान्। तत्र कमलवनं रमणीयं दृष्ट्वा, मनसि चिन्तितवान्— 'एतानि कमलानि समाहर्तुम् इच्छामि।' ततो बहूनि कमलानि पत्न्या सह गृहित्वा, दुर्भिक्षपीडितेषु जनेषु कश्चित् तानि न स्वीकृतवान्। दिवसस्य अन्ते एकस्मिन् गुहायां शरणं प्रपन्नः। तस्मिन्नेव क्षणे कश्चन शब्दः श्रवणे पतितः। तं श्रुत्वा, त्वं शीघ्रं उत्थाय, जागरणं ज्ञात्वा तत्र गतवान्। तत्र नागवती नाम वेश्या शिवरात्रौ जागरणव्रते प्रवृत्ता आसीत्। तस्याः पार्श्वे स्थितां दासीं त्वया पृष्टः। सा उवाच— 'एषा शोभना वेश्या शिवरात्रौ जागरणं कुर्वन्ती। यः श्रद्धया भक्त्या च रजनीं जागरयति, उपवासनं कृत्वा त्र्यम्बकं कमलैः पूजयति, सः सर्वान् कामान् प्राप्नोति, ये देवैरपि दुरलभाः। मूल्यं प्राप्य जीविकायाः कार्यं कुर्यात्।' तदा सुवर्णग्रहणसमये तव पत्नी त्वां सम्बोध्य अवदत्। उपवासः अपि अनिकेतनत्वात् अनिवार्यतया अभवत्। 'अद्य एतत् कर्तव्यं, एषा सुवर्णं त्यजतु,' इति सा अवदत्। श्रद्धया पत्न्या सह शिवस्य पुरतः जागरणं कुर्याः। तत्रैव पुराणश्रवणं जातम्, राजश्रेष्ठ। भक्त्या केदारस्य पुरतः रजनीं जागरितवान्। कालेन तु मृत्युकालः समुपस्थितः। ततः, राजन्, दशार्णपतिः कन्यायाम् अजपाला नाम्नि त्वं जातः। तस्मात् कारणात् एषा पत्नी, या प्राणाधिकप्रिया, जाता। केदारदेवस्य महिम्ना, राजन्, त्वं तस्य प्रसादात् महतीं स्थितिम् अवाप्य केदारं प्रति गन्तुम् अभिलषितवान्।