तत्र पावनया मन्दाकिन्या सह सरस्वती संयोगं प्राप्नोति स्म। राजन्, शृणु त्वं पुरातनं चरितं यथावृत्तम्। अजपालो नाम राजा, सूर्यवंशसम्भूतः, नृपश्रेष्ठः अभवत्। तस्य न राज्ञः हस्त्यश्वपदात्यादिकं सैन्यं नासीत्। न च स प्रजासु करं योजयामास। यदि कश्चिद् अपराधः प्रजासु जायेत, तदा अपि स राजा धर्मेण भूमौ राज्यं कृत्वा, वृष्टयः कामानुगाः स्युः, सस्यानि च स्वादुपुष्टानि भवन्ति स्म। कालेन महर्षिः वसिष्ठः तत्र समुपागमत्। तम् आलोक्य, राजा विधिवत् श्रद्धया सत्कारं चकार। तथा परमान्यया सत्कृतः वसिष्ठः तेन राज्ञा, ऋषिचरितानि, राजर्षीणां कथाः, देवर्षीणां च आख्यातुम् आरब्धवान्। कथा समाप्ते, राज्ञा उवाच— "त्वं ब्रह्मन्, तपोबलात् सर्वं वेत्सि। मम हृदये कौतूहलं जातम्, महर्षे।" वसिष्ठः प्रत्युवाच— "राजन्, सर्वं कथयामि, यद्यपि दुर्लभं स्यात्। सा भूमिः सदा निर्भयाः, निर्ग्रन्थिः, सर्वकामसम्पन्ना। न कश्चित् दुःखी, न व्यथितः, न रोगपीडितः। मम धर्मपत्नी शीलवती, प्राणाधिकप्रिया; हे ब्राह्मण, या सा चिन्तयति, तत् सर्वं विस्तारतः वद। किम् दानशक्त्या, व्रतयज्ञैर्वा, इति मे जिज्ञासा। पूर्वजन्मार्जितं पुण्यं महदुत्कण्ठां जनयति।" वसिष्ठः पुनरुवाच— "शृणु राजन्, यथावत् सर्वमुपदिश्यते। अन्यतनौ त्वं शूद्रजातौ जातः। तत्र कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते, भार्यया सहान्यदेशं गतवान्। तत्र सुन्दरं कमलवनं दृष्ट्वा, मनसा चिन्तितवान्— 'एतानि कमलानि संग्रहायिष्ये।' ततः बहूनि कमलानि भार्यया सह संगृह्य, विक्रये प्रयत्नं कृतवान्, किन्तु दुर्भिक्षपीडितैः जनैः कोऽपि न स्वीकृतम्।" "दिनान्ते एकस्मिन् गुहायां शरणं प्रपन्नः। तत्रैव, सहसा शब्दः कर्णयोः प्राप्तः। तम् श्रुत्वा, जागरणस्य संकेतं ज्ञात्वा, त्वं शीघ्रं उत्थितवान्। तत्र नागवती नाम वेश्या, शिवरात्रिजागरस्य व्रतेन तुष्ट्या स्थितासीत्। राजन्, तस्या उपविष्टां दासीं त्वया पृष्टम्। सा उवाच— 'शिवरात्रौ एषा सुन्दरी वेश्या जागरणं कुर्वन्ती।'" "यः श्रद्धया भक्त्या च रात्रिं जागर्ति, उपोष्य च त्र्यम्बकं कमलैः पूजयति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति, यानपि देवा दुर्लभं मन्यन्ते। विक्रयार्जितं स्वजीवनाय प्रयुज्यताम्।" "तदा सुवर्णग्रहणे तव भार्यया त्वं संबोधितः। भोजनाभावात्, अनिच्छया उपवासः अपि भवतोः अभवत्। अद्यैव एतत् कर्तव्यम्— एषा सुवर्णं तया त्यज्यताम्।