एवं उक्त्वा महेश्वरः महात्मा तत्र मौनं समास्थितवान्। ततः इन्द्रः अन्ये च देवाः तीर्थस्थानानि देवायतनानि च उपसंगम्य यथायोग्यं पूजनं कृतवन्तः। तत्र तदा प्रसन्नः देवश्रेष्ठः स्वं निवासं स्थापितवान्। ततः शौनकाद्याः ऋषयः सूतम् ऊचुः — “सूत! अस्माकं कुतूहलम् उत्पन्नम्। यथावृत्तं शुभं आख्यानं ब्रूहि।” सुतः ततः ययातिं गृहे गत्वा तस्मै प्रणामम् कृतवान्। राजा ययातिः तं संबोध्य उवाच — “स्वागतं ते, ऋषिसत्तम! अद्य मम जन्म सफलम् अभवत्। पृथिव्याम् अर्बुदनाम्ना पर्वतः प्रसिद्धः अस्ति। तस्य सर्वं विस्तारतः कथयस्व, तीर्थभक्तः त्वम्। शतवर्षे अपि तस्य विस्तारः सर्वथा न कथयितुं शक्यः। ततोऽहं संक्षेपेण मुख्यानि तीर्थानि कथयिष्यामि। विशेषतः स्त्रीणां तत्र पुत्रसौभाग्यं लभ्यते। गौतम्याख्या ब्राह्मणी धर्मिष्ठा पतिसंयता पतिसंविता च आसीत्। सा अर्बुदं गत्वा नागतीर्थे प्रविष्टा। पुत्रैः सह तत्र तीर्थे आगता। सर्वसामग्रीभिः, कुशैः पुष्पैः च विविधैः सुसज्जिता। तस्याः पुत्रः पुण्यः, यः सदा मातरं सेवते। गौतम्याः वचनम् — “पतिसंयोगात् वियुक्ता, पुत्रहीना, दुःखेन संतप्ता अहम्।” तत्र पतिसंयोगं विना सा सहसा गर्भिणी अभवत्। सा मृत्युम् अभिप्रेत्य अग्निं प्रज्वलयत्। एतस्मिन्नेव कार्ये तव दोषः नास्ति, तीर्थस्य प्रभावात्। यः कश्चित् जलस्थः मनसि यदिच्छति, तत् लभ्यते। तव हृदि पुत्रकामना तस्य पुत्रं दृष्ट्वा उत्पन्ना। अतः त्यज, शुभे! त्वं दोषरहिताः। दिव्यदूतस्य आकाशवाणीं श्रुत्वा गौतम्याः हृदि विस्मयः उत्पन्नः — “एतत् तीर्थस्य अप्रतिमः प्रभावः!” सा उवाच — “अन्यत्र न गमिष्यामि, एतत् परमं तीर्थं अनुभूतवती।” ततः सा शुभलक्षणयुक्तं पुत्रं प्रसूता। यः तत्र श्राद्धं करोति, तस्य वंशः न नश्यति। यः पुरुषः कामरहितः स्नानं करोति, यः स्त्री केवलं पुष्पफलानि समर्पयति, सा कामरहितः स्वर्गं गच्छति, यं देवाः अपि दुर्लभं मन्यन्ते। यं दृष्ट्वा पुरुषः तत्त्वतः कृतार्थतां प्राप्नुयात्। तत्र सरः जलपूर्णम् अस्ति, यः पापानि नुदति। गोमती नदी अपि तपसा तत्र आनीता, राजन्। यः तत्र ऋषिग्रैष्येण श्राद्धं करोति, तत्र पूर्वं नारदः महात्मा श्लोकं गायितवान् — “किम् गयायां श्राद्धदानेन, किम् अन्यैः महायज्ञैः? सः सर्वान् पितृन् उद्धरति, राजश्रेष्ठ!” तत्र वसिष्ठसमीपे धर्मज्ञा अरुन्धती स्थिताः। यः कश्चित् बाल्ये, वृद्धे, यौवने वा कृतं पापं, तत्र वसिष्ठस्य पुरतः दीपं समर्पयन्, एकचित्तः, सः सर्वपापविमुक्तः भवति।