स तत्र महर्षिः फलैः निर्वाहं कृत्वा पूर्णं तपस्यायाम् अवस्थितः। ततः पञ्चशतानि वर्षाणि केवलं जलं सेवनं कृत्वा जीवितः। ग्रीष्मकाले पञ्चाग्नितपः आचरन्, शीतकाले जलमध्ये वासं कृतवान्। एवं महात्मा मुनिः यत् तपः आचरितवान्, तेन महादेवः तुष्टः अभवत्। तं दृष्ट्वा, स मुनिः विस्मयपूरितः, स्तोत्रं आरभत। स शिवं शुद्धं सर्वव्यापिनं अमृतं नमस्कृतवान्। स्थूलसूक्ष्मरूपं सर्वव्यापिनं महात्मानं नमस्कृतवान्। चन्द्रशेखरं दिग्वसनं नमस्कृतवान्। ज्ञानमूर्तिं ज्ञानगम्यं नमस्कृतवान्। काशीश्वरं गिरिशं पुनः पुनः नमस्कृतवान्। गौरीप्रियं शुभस्वरूपं नमस्कृतवान्। विश्वरूपं शुद्धं महात्मानं नमस्कृतवान्। ततः महादेवः तं मुनिं प्रसन्नः अभवत्—"तव प्रसादं प्राप्तवान् अस्मि, शुभं भवतु; वरं वृणु, दृढव्रत!" इत्युक्त्वा, पर्वतं विदारणं कृत्वा, लिङ्गं तस्य पुरतः उत्पन्नम्। "पूर्वं अहं महात्मनः पर्वतस्य प्रतिज्ञां कृतवान्। तव वचनेन, ब्राह्मणश्रेष्ठ, सर्वं सत्यं भविष्यति। ये मनुष्याः भक्त्या मम स्तोत्रं पठन्ति, तेषां सर्वं सिद्ध्यति।" "मुने, अहं इन्द्रेण स्वप्रियार्थं प्रेषितः। देवस्य उत्तरदिशि नित्यं पुण्यतीर्थं अस्ति; यः तत्र गच्छति, स मृत्युम् जरां च अतिवर्त्य परमं पदं प्राप्नोति। पर्वतं विदारित्वा, तत्र मम लिङ्गं उत्पन्नम्। अस्य लिङ्गस्य महत्त्वेन, तद् स्थाने स्थिरं भविष्यति।" इत्युक्त्वा, महेशः मौनं स्थितवान्। ततः इन्द्रः अन्ये च देवाः तीर्थानि देवस्थानानि च उपगच्छन्। ततः प्रसन्नः देवश्रेष्ठः तत्र एव निवासं कृतवान्। एवं कथा श्रुत्वा, शौनकादयः सूतम् ऊचुः—"सूत, अस्माकं जिज्ञासा उत्पन्ना; यथावत् शुभां कथां वद।" ततः सूतः ययातेर् गृहम् अगच्छत्, तं नमस्कृत्य, राजा ययातिः उवाच— "स्वागतं ते, मुनिश्रेष्ठ; अद्य मम जीवितं फलितं जातम्। पृथिव्यां प्रसिद्धः पर्वतः अर्बुदः अस्ति। तीर्थयात्रायाः भक्तः, सर्वं विस्तारतः कथय।" इत्युक्त्वा, सूतः उवाच—"शतवर्षे अपि सर्वं विस्तरेण वदितुं न शक्यते। प्रमुखानि तीर्थानि संक्षेपेण वक्ष्यामि। विशेषतः स्त्रीभ्यः पुत्रलाभं ददाति।" तत्र गौतमी नाम ब्राह्मणी पतिव्रता धर्मिष्ठा आसीत्। सा अर्बुदं गत्वा नागतीर्थे प्रविष्टा। पुत्रैः सह, नायकः तस्मिन् तीर्थे आगतः। सर्वसामग्रीं कुशं पुष्पाणि च समारोप्य, तस्याः पुत्रः धन्यः, यः सदा मातरं सेवते। "अहं पतिसंयोगविहीना पुत्रविहीना दुःखातुरा अस्मि।" इत्युक्त्वा, सा पतिसंयोगं विना सहसा गर्भिणी अभवत्। तदनन्तरं मृत्युम् अभिप्राय्य अग्निं प्रज्वलितवती। ततः उक्तम्—"अस्य विषयेषु तव दोषः नास्ति, अस्य तीर्थस्य प्रभावात्।" एवं पुण्यकथा अर्बुदतीर्थस्य धर्मात्मनां जीवनं च सूतस्य मुखात् श्रुत्वा, सर्वे विस्मिताः, पुण्यलाभं प्राप्नुवन्ति।