मैनाकः पुत्रः, भयात् समुद्रं प्रविष्टवान्। तस्य तु गच्छनेन अस्माकं कल्याणं कथं स्यात्, किं कर्तव्यं इति चिन्तायाम् स्थिताः। तत्र शापस्य भीषणं भयम् अस्ति, तथा पुत्रकृतं दुःखं अपि। एवम् निश्चित्य सः नन्दिवर्धनं प्रति भाषितवान्—“तत्र भीषणं गर्तं दृश्यते; शीघ्रं तं पूरय। पलाश, खदिर, धव, शाल्मली वृक्षशाखाभिः तं गर्तं पूरय।” स गर्तः उग्रैः नरैः, पशुभिः, विविधैः भील्लैः पूर्णः। “हे पर्वतश्रेष्ठ, अहं तत्र गन्तुं न समर्थः।” तदा वसिष्ठः भीतं नन्दिवर्धनं प्रति भाषितवान्—“मम निवासः तत्र तव शिरसि सदा भविष्यति। तत्र विविधरूपाः वृक्षाः पत्रपुष्पफलैः शोभिताः सन्ति। अहं स्वयम् तव कृते महेश्वरं अत्र आनयिष्यामि।” ततः वसिष्ठः अर्बुदं सर्पं समीपं गत्वा उक्तवान्—“सखे, त्वं नम्रतया समन्वितः तत्र अद्य सुखी भूयाः। अहं तत्र त्वया सह निश्चितं स्थास्यामि। किन्तु स्नेहात्, भ्राते, एकं वाक्यं वदामि—मम नाम्ना कीर्तिः भवतु, अन्यत् किञ्चित् न इच्छामि।” सः मातापितरौ प्रणम्य, मुनिना सह प्रस्थितः। तत्र दिव्याः शुभाः वृक्षाः बहुलाः, नद्यः जलप्रपातैः पूर्णाः। तत्र मुनिवचनात् अर्बुदेन गर्तात् विमुक्तः अभवत्। महात्मना अर्बुदेन तस्मिन गर्ते मुक्तः। ततः सः अर्बुदं सर्पं प्रति उक्तवान्—“वरेच्छ, स्थिरव्रत। यदि किञ्चित् दातव्यं, शृणु, द्विजश्रेष्ठ। अत्र शिखरे शुद्धः जलप्रवाहः अस्ति—अत्र अहं सदा स्थास्यामि, हे मुने, सख्यं स्नेहं च कारणम्। अपि च, या स्त्री अपुत्रा केवलं अत्र स्नानं कुर्यात्, सा अपि सर्वलक्षणसम्पन्नं पुत्रं लभेत्। शुक्लपञ्चमीदिने फलैः पूजनं कुर्यात्, भक्त्या अत्र स्नानं कुर्यात्, श्रद्धया पञ्चमीदिने श्राद्धं कुर्यात्—सर्वे पुण्यं लभन्ते।” नन्दिवर्धनं समीपं गत्वा वसिष्ठः उक्तवान्—“वरेच्छ, पुत्र, त्वया तुष्टः अस्मि, निष्कल्मष। तव सन्निधिः अत्र सदा भवतु। यथा अहं अर्बुदः इति प्रसिद्धः, तथा पृथिव्यां कीर्तिं प्राप्नुयाम्।” तत्र तस्य आज्ञया स्वं आश्रमं स्थापितवान्। कटफल, चम्पक, आम्र, प्रियङ्गु, बिल्व, दाडिमवृक्षैः शोभितः। तत्र वसिष्ठः अरुन्धत्याः सह स्थितः। अत्र स्नानात्, महापातकिनः अपि स्वर्गं गच्छन्ति। अत्र स्नानं कृत्वा परमं पदं प्राप्नुवन्ति। यः तिलदानं अत्र कुर्यात्, विशेषतः माघमासे, तस्य महत् फलम्। किं बहु वदामि? केवलं अत्र स्नानं कार्यम्। वसिष्ठस्य मुखदर्शनात् पुनर्जन्म न भवति। सूतः उवाच—एवं तत्र स्वं आश्रमं स्थाप्य, भगवाञ् वसिष्ठः स्थितः।