सदा चिन्तयन् अहं मन्ये—गवां हितार्थम् एव असौ विवरः पूरितव्यः। तस्मात् त्वं शीघ्रं पूरय, अन्यः कोऽपि एतत् कर्म कर्तुं न समर्थः। तदा सः किल विवरस्य पूरणाय कथं उपायं कुर्वीत इति चिन्तयितुं आरब्धवान्। दीर्घकालं विचिन्त्य, पर्वतानां श्रेष्ठः मुनिं प्रति एवमुवाच—"सर्वेषां पर्वतानां पक्षाः पूर्वं इन्द्रेणान्यैश्च छिन्नाः।" तदा वसिष्ठः उवाच—"अस्ति उपायः, महापर्वत, येन पर्वताः तत्र नीयेरन्। तेषां मध्ये अर्बुदः नाम एकः अस्ति, सः बाल्यकाले प्रियः मित्रम्। सः शीघ्रं आरोह्य क्षणेन तं अत्र आनयिष्यति, न संशयः। तस्मात् तस्मै आज्ञां ददातु, दुःखं च न कारयेत्।" एवं दुःखेन पीडितः पर्वतः चिन्तयितुं आरब्धवान्—"मैनाकः, पुत्रः अस्माकं, भीत्या सागरे प्रविष्टः; किं कुर्यामः? कथं च अस्माकं कल्याणं भविष्यति?" इत्येवं सः मनसि निश्चयं कृत्वा नन्दिवर्धनं प्रति उवाच—"तत्र भीषणः विवरः अस्ति, तं शीघ्रं पूरय। पलाश-खदिर-धव-शाल्मली-शाखाभिः पूरय। तत्र भीषणाः नराः, पशवः, विविधा भिल्लाः निवसन्ति; अहं तत्र कदापि गन्तुं न योग्यः।" तदा वसिष्ठः भीतं नन्दिवर्धनं प्रति उवाच—"मम वासः सदा तत्र तव शीर्ष्णि भविष्यति। तत्र विविधरूपाः वृक्षाः पत्रपुष्पफलैः शोभिताः सन्ति। अहं स्वयं तव कृते महेश्वरम् अत्र आनयिष्यामि।" एवं कृत्वा, अर्बुदं सर्पं उपगम्य तस्य प्रति वचनम् उवाच—"मित्र, अद्य तत्र सौम्यभावेन सुखं भव। अहं अपि तत्र त्वया सह स्थास्यामि, न संशयः।" स्नेहानुबन्धेन भ्रातरं प्रति उवाच—"शृणु, वचनं वक्ष्यामि। केवलं मम नाम्ना कीर्तिः भूयात्, अन्यन् न वृणे।" एवं मातरं पितरं च प्रणम्य, सः मुनिना सह निर्गतः। तत्र दिव्यैः शुभैः वृक्षैः समृद्धं, नदीनदीप्रपातैः पूरितं प्रदेशं प्राप्तः। तत्रैव मुनिवचनात् अर्बुदेन विवरात् विमुक्तः। महात्मना अर्बुदेन तस्मिन्नेव विवरे विमुक्तः सन्, सः अर्बुदं सर्पं प्रति उवाच—"वरं वृणीष्व, स्थिरव्रत।" अर्बुदः उवाच—"यदि किञ्चिद् दातव्यं, तर्हि शृणु द्विजोत्तम। एष एव शुद्धः जलप्रवाहः अस्मिन्नेव शिखरे यः प्रवहति—अत्रैव अहं स्नेहात् सौहार्देन च सदा वत्स्यामि।" "अपि च, या स्त्री वन्ध्या केवलं अत्र स्नानं कुर्यात्, सा अपि सर्वलक्षणैः युक्तं पुत्रं लभते। शुक्लपञ्चम्यां यः अत्र फलेन पूजनं कुर्यात्, ये च भक्त्या अत्र पुण्ये तीर्थे स्नानं कुर्वन्ति, ये च एकाग्रचित्ताः पञ्चम्यां श्राद्धं कुर्वन्ति, तेषां सर्वेषां पुण्यलाभः भवति।" ततः नन्दिवर्धनं उपगम्य वचनम् उवाच—"वरं वृणीष्व, वत्स, अहं तव तुष्टः अस्मि, निष्पाप।" नन्दिवर्धनः उवाच—"मम अत्र सदा स्थितिः अवश्यं भूयात्।" एवं सन्तुष्टाः सर्वे, मुनिप्रसादेन तत्र पुण्ये स्थले स्थित्वा, सर्वेभ्यः सुखं पुण्यं च दत्तवन्तः।