सः शीघ्रं तत् कृतवान्, ततो धूमः उत्पन्नः। ततः सर्वे सर्पाः उद्विग्नाः अग्रे धावत्; तान् उत्तङ्काय दत्त्वा, प्रणम्य स्वगृहं प्रतिनिवृत्ताः। यं त्वं पूर्वं गुरोः आदेशेन उपासितवान्, सः ते आगमनं दुःखितस्य ज्ञात्वा, करुणया पूर्णः आगतः। अहं तव तत्र नेतुम् इच्छामि, यत्र गुरुर्विधिवान् सर्वगुणनिधिः वसति। ततः सः गौतमस्य आश्रमे समागतः। स्नात्वा धर्मपत्नी पतिं समीपं गत्वा इदं वचनं अब्रवीत्— "यदा अहं अपश्यं यः गुरौ कर्तव्ये प्रमादः जातः, सः हर्षितः, प्रमुदितः, कुण्डलाभरणेन भूषितः अभवत्। तत् दृष्ट्वा साध्वी तान् कुण्डले त्वरितं स्वकर्णे स्थापयामास। यदा अहं निरन्तरं चिन्तयामि, गोः हिताय एव खनिः पूर्तः भवेत्। अतः त्वं शीघ्रं पूरय; अन्यः कोऽपि एतत् कार्यं कर्तुं न समर्थः।" तदा सः खनिं कथं पूरयेत् इति चिन्तयामास। दीर्घं विचार्य, पर्वतानां श्रेष्ठः ऋषिं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— "तेषां पक्षाः इन्द्रेण अन्यैः च पूर्वं छिन्नाः।" वसिष्ठः उवाच— "हे महापर्वत, पर्वतानां तत्र गमनाय उपायः अस्ति। तेषु अर्बुदः नाम बाल्यसखः अस्ति। सः शीघ्रं आरोह्य क्षणेन तत्र आगमिष्यति। तस्मै आज्ञां ददातु; दुःखं न कुर्यात्।" महापर्वतः महद्व्यसनेन आकुलः चिन्तयामास— "मैनाकः पुत्रः भयात् समुद्रं प्रविष्टः; किं करिष्यामः? कथं च अस्माकं कल्याणं भविष्यति?" "अत्र शापभयं तीव्रं, पुत्रकृतं दुःखं च अस्ति।" निश्चित्य नन्दिवर्धनं प्रति वचनम् अब्रवीत्— "तत्र भीषणः विवरः अस्ति; शीघ्रं पूरय। पलाश, खदिर, धव, शाल्मली शाखाभिः पूरय। तत्र उग्राः नराः, पशवः, विविधाः भीलाः च वसन्ति; हे श्रेष्ठपर्वत, अहं तत्र गन्तुं न योग्यः।" तदा वसिष्ठः भीतं नन्दिवर्धनं प्रति उवाच— "मम वासः तत्र तव शिरसि सदा भविष्यति। तत्र विविधरूपाः वृक्षाः पत्रपुष्पफलैः शोभिताः सन्ति। अहं स्वयं तव कृते महेश्वरं अत्र आनयिष्यामि।" अर्बुदं सर्पं समीपं गत्वा वचनम् अब्रवीत्— "सखे, आज humility-युक्तः तत्र सफलः भव। तत्र अहं निःसंशयं त्वया सह स्थास्यामि।" "भ्रातः, स्नेहात् किञ्चिद् वक्ष्यामि; मम वचनं शृणु। मम नाम्ना कीर्तिः भवतु; अन्यं न इच्छामि।" माता-पितरौ प्रणम्य, सः ऋषिणा सह प्रययौ। दिव्यैः शुभैः वृक्षैः, नदीनदीजलप्रपातैः पूर्णं तत्र अगच्छत्। तत्र ऋषिवचनात् अर्बुदेन विवरात् विमुक्तः अभवत्। महात्मना अर्बुदेन तस्मिन् विवरे विमुक्तः। सः अर्बुदं सर्पं प्रति उवाच— "वरं वृणीष्व, स्थिरव्रत।" अर्बुदः उवाच— "यदि दातव्यं किञ्चित्, तर्हि शृणु, द्विजश्रेष्ठ।