सर्वश्रेष्ठ ऋषे, किं कर्तव्यमिति ब्रूहि—even यदि तव जीवितमपि विषयः स्यात्। तत्र नन्दिनी नाम सुष्ठु गौः गभीरस्थले पतिता। सा तस्मात् पतनात् उत्पन्नभीत्या कठिनेन प्रयत्नेन उद्धृता। अतः, शैलश्रेष्ठ, तत्र कश्चन विशिष्टः पर्वतः प्रेष्यताम्। तदा पर्वताधिपः प्रत्युवाच—मितिं विचिन्त्य कश्चित् पर्वतः प्रेष्यते। अधः तु संख्या नास्ति, हे पर्वतश्रेष्ठ। तत्र तस्य जिज्ञासा समुत्पन्ना—सर्वमाख्याहि विस्तारतः। तस्मिन्नन्तरे, अहल्याख्या तस्य प्रिया धर्मनिष्ठा च पत्न्यभवत्। तस्मिन्काले स ऋषिः शतशः शिष्येभ्यः शिक्षां ददौ। तेषु शिष्यानां मध्ये अपरः कश्चन विशेषतः गुरुभक्तः आसीत्। स वृद्ध्यापि न त्यक्तः, यद्यपि स ज्ञानसम्पन्नः, आवश्यककार्येषु प्रवृत्तः चासीत्। स बहून् द्रव्याणि गृहीत्वा परमाश्रमं ययौ। तत्र स एकं श्वेतं जटाभागं काष्ठे लग्नं दृष्टवान्। तदा दुःखेनाक्रान्तः—"हन्त, मम जीवितं नष्टम्; कथमिदं कर्तव्यपरायणे मयि सम्भवति?" इति चिन्तयन्, "मम प्रमादेन च दोषयुक्तेन च मनसा वंशविनाशः भविष्यति," इति मनसि व्यथां प्राप। तस्य शोकोऽपि शीघ्रं गौतमाय निवेदितः। गौतमः तं शिष्यं समाश्वास्य प्रोवाच—"वत्स, गृहं गच्छ, अग्निहोत्रादिकानि च कर्तव्यानि समाचर।" गुरुना एवं उक्तः शिष्यः अपि प्रत्युवाच—"एतेनैव मम पूर्णता प्राप्ता, नात्र संशयः।" उत्तङ्कः उवाच—"किञ्चित् गुरोः प्राप्यं अस्ति; तेनैव मम तृप्तिः जायते।" गुरुश्च तमुवाच—"न अहं तव धनं इच्छामि; सुखेन गृहं गच्छ।" गुरुना एवं उक्तः शिष्यः अपि मातरं प्रति उक्तवान्। तस्य माता मदयन्ती नाम पतिव्रता सुप्रसिद्धा चासीत्। गुरुपत्न्या स शीघ्रं प्रेषितः—"वत्स, मदयन्त्याः कुंडले शीघ्रं आनय।" एवं गुरु-पत्न्या उक्तः स शीघ्रं प्रस्थितवान्। तदा भोजनार्थं आगतम् ब्राह्मणं दृष्ट्वा सा तत्रैव अवदत्—"प्रिय, कुंडले देहि; तान् प्राप्त्वा गुरवे प्रतिनयिष्यामि।" "जीवितस्य हेतोः, ब्राह्मण, यत्नेन तां समाश्रय," इति गुरुपत्न्या प्रोक्तम्। "मम तर्फात् तां याचस्व; सा तव कुंडले दास्यति," इति स पुनरुक्तः। "देवि, कुंडले देहि; सौदासेन त्वं नियोजिता," इति ब्राह्मणः उक्तवान्। "प्रतिज्ञाचिह्नं गृहीत्वा राज्ञे दर्शय, ब्राह्मण," इति पुनः आज्ञापितम्। स शीघ्रं राजानं गत्वा प्रतिज्ञाचिह्नं याचितवान्। राजा तमुवाच—"ब्राह्मणश्रेष्ठ, तस्यै धर्मपत्नीं प्रति मम वचनं निवेद्य एवं वद।" ततः स ब्राह्मणः तस्मै कुंडले दत्त्वा अवदत्—"इदानीं कुंडले गृहाण, ब्राह्मण।" तदा तक्षकः सदा एतेषां कुंडलानां कामी, ब्राह्मण। स जिज्ञासया पुनः राजानं गत्वा प्रोवाच—"राजन्, यदा तेजस्विन्यः कुंडले आगतौ, तदा तयोः लक्षणैः तान् अभिज्ञातवान्।" "राजन्, जिज्ञासया वद; स्वस्य अपि स्थितिं विस्तरेण कथय।" ये च असन्तुष्टाः, ये च दुरितानि आनयन्ति, ते मम तदा तादृशा अभवन्, यथा पूर्वम्। एष एव महात्मनः वसिष्ठस्य शापः मयि स्थितः।