यदा स महर्षिः यज्ञाग्नेरुत्थितां तप्तां कन्यां ददर्श, सा कन्या सशोकवदना तं दृष्ट्वा उवाच — “अहं यज्ञाग्नेः समुत्पन्ना, दुःखिता, त्वां द्रष्टुमागतास्मि।” पुनः सापि व्यथिता, भगवन्तं प्रणम्य, “अत्र पतिता अस्मि, हे प्रभो, असह्येन दुःखेन पीडिता, मां रक्षस्व,” इति प्रार्थयत्। तदा स महर्षिः त्रैलोक्यपावनीं सरस्वतीं नद्यां ध्यानमकरोत्। तस्य ध्यानस्य प्रभावेन सा सरस्वती सर्वतः तं विवरं शुद्धजलैः पूरयामास। ततः स महर्षिः तया सह प्रमुदितः आश्रमं प्रति प्रस्थितवान्। स तं गभीरं विवरं दृष्ट्वा, महामुनिः चिन्तां जगाम। तस्य ब्राह्मणस्य मनसि विचार उत्पन्नः — “अतः शीघ्रं हिमवत्पर्वतम्, पृथिव्याः श्रेष्ठं गिरिम्, गन्तव्यम्।” “स एव पर्वतः, भूमिपतिः, अत्र कञ्चिद्गिरिम् प्रेषयिष्यति,” इति निश्चित्य, स महर्षिः हिमवत्पर्वतमगम्य, जलादिभिः सत्कारं कृत्वा, इदं वचनमुवाच। हिमवान् अपि तं मुनिं सत्कृत्य, “स्वागतम्, श्रेष्ठमुने! अद्य मे जीवनं सफलम्,” इति प्रहर्षेण उक्तवान्। “ब्रूहि, विप्रवर, किं कर्तव्यम्? स्वजीवितसम्बन्धि अपि यद्यस्ति, वद।” तत्र नन्दिनी नाम गौः गभीरप्रदेशे पतिता। सा पतनभीत्या महता प्रयत्नेन उद्धृता। तस्मात्, “हे शिखरिणां नाथ, तत्र कञ्चिद्विशिष्टं पर्वतम् प्रेषय,” इति मुनिरुवाच। हिमवान् प्रत्युवाच — “अहं तत्र पर्वतं प्रेषयिष्यामि, यथायोग्यम्। अधस्तात् गणना नास्ति, हे पर्वतश्रेष्ठ।” तदा हिमवत्प्रति जिज्ञासा उत्पन्ना, सर्वमाख्याहि विस्तारतः इति। एवं तत्र अहल्या नाम पत्न्यस्ति, धर्मनिष्ठा, पतिसम्मिता, यशस्विनी। तस्मिन् समये स मुनिः शतशः शिष्येभ्यः शिक्षां ददौ। तेषु अन्यः कश्चन शिष्यः विशेषतः आचार्यभक्तः आसीत्। तमपि वृद्धावस्थया पीडितं स मुनिः न परित्यक्तवान्। स ज्ञाननिष्ठः, कर्तव्यपरायणश्च आसीत्। स बहूनि द्रव्याणि गृहीत्वा परमाश्रमं गतः। तत्र स एकं श्वेतजटामेकं काष्ठे लग्नं दृष्टवान्। “हाहा, मम जीवितं नष्टम्! कर्तव्यपरायणस्य अपि मम एषा दशा कथं?” इति शोकाकुलः। “मम प्रमादेन, दोषयुक्तेन मनसा, वंशस्य नाशः भविष्यति,” इति चिन्तयन्। तस्य दुःखं शीघ्रं गौतमाय निवेदितम्। गौतमः तमुवाच — “वत्स, गृहम् गच्छ, अग्निहोत्रादिकं कर्तव्यम् आचर।” इत्युक्तः स शिष्यः अपि आचार्यं प्रत्युवाच — “एतेनैव अहं पूर्णतां प्राप्तवान्, नात्र संशयः।” उत्तङ्कोऽपि उवाच — “भगवन्, त्वया किञ्चिद् ग्राह्यमस्ति, ततः मम तृप्तिः जायते।” “अहं त्वत्तः धनं न इच्छामि; सुखेन गृहम् गच्छ,” इति आचार्यः तमुवाच। तदनन्तरं स अपि मातरं प्रति उक्तवान्। मदयन्ती नाम तस्य पतिव्रता धर्मपत्नी, यशस्विनी। गुरुपत्न्यपि तमुवाच — “वत्स, शीघ्रं मदयन्त्या कुंडले आनय।” इत्युक्तः स शिष्यः शीघ्रं प्रस्थितवान्। तदा स ब्राह्मणः यः भोजनार्थं आगतः, तं दृष्ट्वा सा मदयन्ती तस्मै अब्रवीत्। “प्रिय, कुंडले देहि; तानि प्राप्त्वा गुरवे दास्यामि।” “प्रयत्नेन ताम् उपगच्छ, ब्राह्मण, स्वजीवनार्थम्। मम तस्मिन्निमित्ते पृच्छ; सा तुभ्यं कुंडले दास्यति,” इति गुरुपत्न्यपि तमुवाच।