वाणी, लक्ष्मीः, धैर्यं, श्रद्धा, बुद्धिः, स्वाहा, स्वधा च अन्याः शक्तयः मम महती शक्तिर्भवति। एषा गौरी मम मायाऽस्ति, सा जगतः माता। एतया शक्त्या सृष्टिः, स्थितिः, लयः, गमनं च सर्वं सम्पद्यते। यो मोहात् विमुक्तः स्यात्, स मम ऐश्वर्यं विचारयेत्। ततो मम रूपेण युक्तः स भूमौ राज्यम् प्राप्तवान्। पुनः स पुरन्दररूपेण दिव्यान् भोगान् दीर्घकालं अनुभूतवान्। एवं उक्त्वा देवः अदृश्यः अभवत्, राजा वज्राङ्गदः सिद्धः तत्र अवशिष्टः। इत्थं शिवभक्तेः वृद्धिं ते कथितवान् अस्मि, हे पुण्यशालिन्। अत्र विस्तरेण वचनस्य किम्? शोणगिरिपरिक्रमा एव पर्याप्ता। उत्तरायण, विषुवत्, अन्येषु शुभकालेषु, अरुणात् तीर्थं श्रेष्ठं नास्ति, न तु अरुणेश्वरात् देवः श्रेष्ठः अस्ति। नन्दिकेश्वरस्य एवं वचनं श्रुत्वा मृकण्डुसुतः सर्वाङ्गे हर्षेण पूर्णः अभवत्। इदानीं तृतीयः खण्डः आरभ्यते—अर्बुदखण्डः। व्यासः उवाच—ॐ अनन्ताय, सूक्ष्माय, ज्ञानगम्याय, सृजते नमः। सर्वे मन्वन्तराः, विविधा सृष्टयः च। इदानीं पुण्यस्थानानां परमं माहात्म्यं श्रोतुम् इच्छामः। प्राचीनकाले त्रिकोट्याः अर्धकोटिः च संख्या आसीत्। पुण्यक्षेत्राणि, नद्यः, पर्वताः, नद्यः च तथा। तेषु अर्बुदः नाम्ना, हे निष्कल्मष, सर्वपापहरः इति प्रसिद्धः। सर्वे तीर्थानि स्नानदानादिभिः यथायोग्यं शुद्धिं यान्ति। वसिष्ठस्य यशः कथं भूमौ प्रसिद्धं अभवत्? अर्बुदपर्वते मुख्यानि तीर्थानि के? द्विजश्रेष्ठ, अर्बुदस्य यत् माहात्म्यं श्रुतम्। तत्र दिव्यः ऋषिः वसिष्ठः नाम्ना आसीत्, ब्रह्मणः मानसः। सः शमशीलः, अल्पाहारः, सर्वभूतहिते रतः। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः, जपहोमपरायणः, नन्दिनी नाम गौः तस्य, यशस्विनी, शुभा, सर्वकामदायिनी। एकदा सा पृथिव्यां चरन्ती तृणानि गृहीत्वा चरति स्म। तस्मिन्नेव काले भास्करः, तीक्ष्णरश्मिः, आसीत्। सः द्विजः सायं प्रातः गौः दुग्धं गृह्णाति स्म। तदा ब्राह्मणः चिन्तितः, प्रायश्चित्तभीतः अभवत्। ततः सः गह्वरं समीपं गत्वा, भूमेः भारात् क्रन्दनं शृणोति स्म। "यज्ञाग्नितः उत्पन्ना, कष्टं अनुभवामि, त्वां द्रष्टुं आगता अस्मि।" "अत्र पतिता, हे प्रभो, असह्यं दुःखं मां रक्ष।" सः सरस्वतीं, त्रैलोक्यपावनीं, ध्यानं कृतवान्। सा तं गह्वरं शुद्धवारिभिः सर्वतः पूरयामास। सः ऋषिः तया सह हर्षितः, आश्रमं प्रति गतः। सः गह्वरं दृष्ट्वा, महर्षिः, चिन्तयामास। ब्राह्मणस्य मनसि विचारः उत्पन्नः—"तस्मात् शीघ्रं हिमवतः, पर्वतश्रेष्ठं, गच्छामि।" "सः पर्वतः, भूमिपति, अत्र पर्वतं प्रेषयिष्यति।" ततः सः ऋषिः हिमवतः, पर्वतश्रेष्ठं, गत्वा, जलादिना पूजां कृत्वा, इदं वचनं उवाच—"स्वागतम् ते, ऋषिश्रेष्ठ! अद्य मम जीवितं सफलम्।