ततः देवः तयोः फललुब्धयोः पुत्रयोः प्रति समुपविश्य वाक्यम् अब्रवीत्। सर्वा पृथिवी जगदधस्तलवृता तयोः समर्पिता इति तेन उक्तम्। पार्वतीपतिना एवं उक्ते तस्य मुखं मृदुस्मितेन विराजितम्। ततः लम्बोदरः, तस्य देवस्य पुत्रः, यः रक्तगिरिसदृशरूपः, तत्र स्थितः। तस्य प्राज्ञत्वं दृष्ट्वा त्र्यंबकः हेरम्बं सम्बोधितवान्। अद्यप्रभृति त्वं सर्वेषु फलेषु प्रमुखः भविष्यसि इति तेन उक्तम्। ततो देवः सभायां समवेतान् सर्वान् देवासुरान् अपि सम्बोधितवान्। मम रूपं, रक्तगिरिसदृशं, तस्य भक्ति-वशात् स्थिरं जातम्। यः रक्तगिरिं परिक्रामं कृत्वा पाददुःखं अनुभवति, तस्य दुःखं शम्भोः आज्ञया नश्यति। एवं रक्तगिरिपरिक्रमा शम्भोः आज्ञया फलप्रदा अभवत्। युवां अपि, मम गर्वेन भूषितौ, मया उपदिष्टौ। गुप्तमपि यदि युवां अरुणाद्रिं परिक्रामथः, सफलं भविष्यति। तथा समुद्रविषदग्धशरीरस्य महर्षेः क्रोधजन्यः शापः निवारितः। हे राजश्रेष्ठ, त्वं युक्तवाहत्वं प्राप्तवान्। अहं च, स्वाङ्गजन्मना कस्तूरीमृगरूपं स्वीकृतवान्। धर्मज्ञ, त्वं शिकारप्रसङ्गेन आगतः। वाहारोपणदोषात् एवं स्थितिः अभवत्। हे राजन्, तव सम्बन्धेन पशुयोनिबन्धनात् मुक्तः अस्मि। इत्युक्त्वा चन्द्रशेखरः स्वधामं प्रतिगन्तुम् इच्छितवान्। एवं युवां, रक्तगिरिशंकरस्य प्रभावेन, उद्धृतौ। मम मनः तस्य दर्शनं स्थिरयित्वा भ्रमति। तौ चन्द्रशेखररूपौ उचतुः—'स्पष्टं जानातु; तव प्रश्नेन मोक्षमार्गं वक्ष्यामः।' सः भगवान् सृष्टिस्थितिलयानुग्रहकर्त्ता। अधुनैव तव पुरतः तस्य देवस्य ऐश्वर्यं प्रकटितम्। कस्तूरीगन्धयुक्तः पादयात्रया परिक्राम्य पूजय। यत् तव ऐश्वर्यं, तत् सर्वं समर्पय। शीघ्रं महाफलप्राप्तिः भविष्यति। ततः सः मनः स्थिरयित्वा अरुणाचलनाथे श्रद्धया समर्पितवान्। एवं चन्द्रशेखरवर्णनाख्यः उत्तरार्धे अरुणाचलमाहात्म्ये महेश्वरखण्डे स्कन्दमहापुराणे त्रयः विंशतितमः अध्यायः समाप्तः। नन्दीशः उवाच—एतयोः द्वयोः पण्डितयोः आचारः अद्भुतः श्रुतः। सिद्धः वज्राङ्गदः कदा देवम् उपासितवान्, कथं च? सः स्वपदं भगवतः पादयोः समीपे अवरुणोत्। ततः महाबलसंघः तस्य वाहनमार्गं अनुगतः। स राजा, वीरसागरः, तत्र दृष्टः। ततः भूमिपतिः आगच्छन्तं सेनां ससम्मानम् अर्चितवान्। सः सर्वं कोशं फलवन्तः भूम्यः च दत्तवान्। गौतमाश्रमसमीपे सः तपोवनं स्वयम् स्थापितवान्। स्वपुत्रं रत्नाङ्गदं स्वस्थानं न्यवेशयत्। शोणगिरिं सर्वतः जलपूर्णानि सरांसि आसन्। अरुणनाथस्य, यः अग्निस्तम्भस्वरूपः, तेजसा तद्विलसति।