एकदा दुर्गा देवी युद्धभूमौ स्थितस्य राक्षसस्य सारथिं एकेन बाणेन ताडयामास, रथं अष्टभिः बाणैः, धनुषं त्रिभिः बाणैः। तदा राक्षसाधिपः, पादेन तथा रथेन, शतधारं दीप्तं शस्त्रं धारयन् युद्धाय समुत्तिष्ठत्। तस्य विक्रान्त्याः दर्शनात् देवाः विषण्णाः अभवन्, मातृमण्डलं भयाकुलं जातम्। राक्षसः खड्गं, अंकुशं, पाशं, गदां, विविधानि शस्त्राणि च गृहीत्वा युद्धाय सज्जः अभवत्। पुनः परशुं, गदां, शूलं, मुसलम् अपि स्वीकृत्य शत्रुं प्रति प्रवृत्तः। शत्रुभिः प्रक्षिप्तानि शस्त्राणि दुर्गायाः समीपं वेगेन आगच्छन्ति, सा तानि शस्त्राणि गृहीत्वा तान् प्रत्यगृह्णात्। दुर्गया समीपं नीतः सिंहः अपि तस्याः पुच्छाग्रेण चिन्हितः। राक्षसः क्षणं सिंहः, क्षणं वराहः, क्षणं व्याघ्रः, क्षणं गजः इति विविधरूपं धारयामास। ततः तीक्ष्णशृङ्गयुक्तं महिषरूपं स्वीकृत्य अतिवेगेन कोपितः अभवत्। क्षणं आकाशमध्ये, क्षणं पृथिव्याम् अवस्थितः। तदा मातृमण्डलेन प्रार्थिता दुर्गा देवी महिषराक्षसं समारभत्। राक्षसस्य पतनेन घोरः गर्जितः शब्दः उत्पन्नः। अमृतस्य शत्रुः गलःग्रहेण प्राणान् त्यक्तवान्। एवं दुर्गया काशरराक्षसः, यः सर्वलोकानां एकः कंटकः आसीत्, विनष्टः। अहो, दुर्गायाः कीदृशं वीर्यं, या दुःखहरणी अस्ति! तथा भद्रकाली महिषराक्षसं हत्वा महत्तरं कार्यं कृतवती। गौरी खड्गधारिण्या अन्यया हस्तेन नमस्कारं कृतवती। तदा तस्याः हर्षनृत्यं दृष्ट्वा, करुणया प्रेरिता, "हे विंध्यवासिनि, त्वया अत्यद्भुतं कर्म कृतम्।" "इदानीं, अस्य महिषस्य अशुद्धं भीषणं शिरः अपाकरोतु," इति गौरी उक्तवती। एवं गौरीया उक्ता दुर्गा, कुत्सितं मनसि धृत्वा, "हे देवि, पुण्यतीर्थं निर्मारय, यः पापं नाशयति," इति गौतमेन अभिहिता। दुर्गा, पापभीता, तदा शिलातलात् अधोलोकपर्यन्तं विवृतं जलं प्रविश्य, तस्मिन् विशुद्धे तीर्थे निमग्ना। तस्मिन्नवसरे महिषस्य ग्रीवास्थितं लिङ्गं भूमौ पतितम्। ततः दुर्गा पुण्यतीर्थजलैः पापान् शुद्ध्वा पुनः प्रकटिता। सर्वपापविमुक्तां दुर्गां दृष्ट्वा, पार्वती प्रसन्ना अभवत्, तस्याः महिषासुरवधाय अनुमतिं दत्तवती। तदनन्तरं दुर्गा तस्य शुभं लिङ्गं आदाय उपयुज्य। वस्तुतः, त्वां स्मरणेनैव सर्वलोकपापानि नश्यन्ति, तथापि लोकाचारानुसारं त्वया एतत् कर्म कृतम्। अन्तःकरणशुद्ध्यर्थं विशेषं विधिं अस्ति। अत्र अरणाद्रिः अस्माकं पुरतः प्रकटः, अग्निपर्वतेन गुप्तः। "हे कात्यायनि, तत्र पूजां तपश्च आचर," इति गौतमेन उक्ता माता तदाद्य आरभ्य पञ्चाग्निमध्ये तपः कृतवती। पर्वतनन्दिनी सुवर्णदण्डवत् दीप्त्या शोभिता। ततः शुभा कार्त्तिकी पूर्णिमा आगता।