अनन्तरं दीर्घकालात् ते अरुणानाम्नि नगरीं स्थापयामासुः। तत्र ब्रह्मर्षयः, देवाः, गन्धर्वाः, दिव्याः स्त्रियश्च निवसन्ति स्म। तत्रैव पुण्यतीर्थानि कूपरूपेण सम्प्राप्तानि, गङ्गाद्याः नद्यश्च तत्रैव सन्निहिताः। गोलोकः अपि तत्र गोष्ठरूपेण अभवत्, वेदाः अपि साक्षात् रूपं प्राप्नुवन्। भूत-प्रेत-पिशाच-वेताल-कटपूतनादयः अपि तत्र स्थिताः। देवः धूर्जटिः अपि सिद्धरूपेण कौतूहलात् तत्र उपस्थितः। सः कदापि केनापि नापरिचितः, सर्वत्र प्रकाशते स्म। चिरकालं ते शोणाद्रिनाथं दन्तैः, भक्त्या च, उपासितवन्तः। तत्र दीक्षा-क्रियादिकं कृत्वा, स्वयमेव आचार्याः अभवन्। प्रभाते स्नानं कृत्वा पुष्प-पत्र-फलानि सञ्चिन्वन्तः, सदा परममन्त्रान् स्पष्टोच्चारणेन जपन्तः। प्रदक्षिण-नमस्कार-मुद्राविन्यासैः नित्यनूतनैः, शिवस्य पूजनं पञ्चब्रह्म-षडङ्गादिभिः विधिभिः अकुर्वन्। विष्णुं ब्रह्माणं च पूजयित्वा, शिवज्ञानं प्राप्नुवन्। एष रहस्यवृत्तान्तः मया अपि पितुः शिलादस्य मुखात् कदाचित् श्रुतः। तथापि, अहं च, एते मुनयश्च, कौतूहलेन गृहीताः। शृणु, हे मार्कण्डेय महाबुद्धे, सावधानः भव। नूनं त्वं जानासि यथा पूर्वे काले दक्षायणी शिवपत्नी अभवत्। यथा च सा पत्युः क्रोधेन दक्षं प्रजापतिं प्रतिषेधयामास। ततः हरस्य आज्ञया वीरभद्रः यथोक्तं कर्म अकुर्वत्। गणेभ्यः दक्षस्य शिरश्छेदः कथितं त्वयाऽपि श्रुतम्। दन्तच्छेदः, सूर्यस्य हस्तच्छेदः, अग्नेः विदारणं च अभवत्। सा देवी punarapi हिमवत्प्रासादे जाताऽभवत्। देवः तस्याः सेवायाम् एकचित्तः, स्थाणुवने गूढं तया सह निवसन्। सः स्वसंयमितः देवः गणेभ्यः सह कुतश्चित् गतः। ततः सः देवः तां पूर्ववृत्तस्मृत्या क्लिष्टचित्तां समीपमगात्। गिरिसुता विधवायाः शोकात् तेन सह संयोगं याचमाना अभवत्। पुनः, तस्याः मातरौ मेना पितरौ हिमवतः च तत्र आस्ताम्। तदनन्तरं शुम्भ-निशुम्भौ सृष्टिकर्तुः वरं प्राप्नुताम्। तद्वचनं श्रुत्वा, देवाः भीत्याकुलाः कम्पमानाः आसन्। तदा उवाच—'मा भयम्, समये तदुपायः भविष्यति' इति। एवं आश्वास्य, अन्धकसूदनः मुकुन्दादीन् विसर्जयामास। एकदा, गोपनीयव्रणात् सा देवी 'काली' इति स्नेहेन कथिता। तत्रैव पराशक्तिः स्वेच्छया त्वचं त्यक्तवती। सा त्वचायाः कौशिकी नाम्ना, काली च, विन्ध्याचले वसति। देवी गौरी अपि तस्मिन्नेव शोभनशिखरे आसीत्। शनैः शनैः तया कामेनैक्यं प्राप्य पार्वतीं प्रसूतवती। तौ नारायण-चतुर्मुखौ, परम्परया उक्तवन्तः। तौ अपत्यौ, वर्धमानौ, पितरौ निरीक्ष्य स्थितवन्तौ। कदाचित् वीणानिनादेन, कदाचित् चित्रलेखनया, तयोः क्रीडाः अभवन्।