स मत्तमूर्धाजटिलः, शशाङ्कशेखरः, महाप्रभायुक्तभालदेशदृग्द्वयं, सर्पकुण्डलधारी च, त्रिशूलं कपालं डमरुं मृगं परशुं धनुः च वहन् दृष्टः। तस्य रूपं स्वश्वासधूलिना लिप्तं, गजचर्मोत्तरीयं च धारयन्, व्याघ्रचर्मवसनः सः तैः निरीक्षितः। तदा पद्मयोनिर्ब्रह्मा किंचित् अपि न जानन् मोहं प्राप्तवान्। महेश्वरः सौम्यया दृष्ट्या माधवं प्रीत्या निरीक्ष्य, सृष्ट्यादौ युवयोः अधिकारं कथयामास। "मम महत्त्वं परीक्ष्य हरिः जागरूकः जातः। यदा मम उपहासः कृतः, तदा त्वं पञ्चमुखत्वं वाञ्छितवान्। एषः तृतीयः वारः यः त्वया उक्तः—हा, कथं सह्यं भवेत्? अयं च केतकधवलशिरोभूषितः मिथ्यावादी जातः।" इति शप्त्वा, गिरिशः स्नेहेन विष्णुं सम्बोधितवान्—"नूनं त्वं मम शरीराज्जातः, विशेषतः सात्त्विकः। तस्मात् त्वत्तः मयि भक्तेः कदापि हानिः न भविष्यति।" इति करुणया त्रिनेत्रः अहंकाररहितहरिभक्तं अनुग्रहीतवान्। ततः विष्णुः उवाच—"भयेन विना तव कृपा सुलभा न भवति। तव वाणी न स्वयमेवोक्ता, तव ऐश्वर्यं च दुर्लङ्घ्यं। कः विष्णुः? कः अहम्? के चेमे दिक्पालाः, इन्द्रः च अन्ये च? त्वं एव प्रभुः, हे पार्वतीपतिः; वयं सर्वे च अन्ये च पशवः। त्वं षड्विंशत्तत्त्वस्वरूपः, सर्वत्र व्याप्नोषि। यः शारमेयैः सहितः मृगव्याधरूपेण प्रकटितः, स एव त्वम्। पूर्वं दक्षयज्ञे विरभद्रः तवाज्ञया प्रवृत्तः। कालानलरूपेण त्वं सर्वाण्डानि दहसि। जलन्धरः अपराधं कृत्वा त्रिशूलेन त्वया विदारितः। यदि त्वं कालकूटं कण्ठे न धृतवान् स्यात्, तर्हि कः तं सहनं शक्नोयात्? पूर्वं देवदारुकान्तारे कर्मनिष्ठर्षीन् त्वं निगृह्य स्थितवान्। यदि त्वया न पदतले निपातिताः स्म, तर्हि घोरं मोहं प्राप्ताः स्याम। यदि त्वं अर्धनारीश्वररूपं न दर्शितवान्, तर्हि न ज्ञातः स्यात् स भगवान्। त्वया, हे शम्भो, दर्पयुक्तः जयभुजो निगृह्यः। हरिः भिक्षाटनकपालं स्वशोणितेन पूरितवान्। यदि त्वं करुणां न शिक्षितवान्, तर्हि सर्वे अस्त्रशस्त्राणि प्रयुक्तानि स्युः। यदि त्वं नृसिंहशरभरूपेण न अभवत्, तर्हि महर्षयः न जीविताः स्युः। त्वं एव समुद्रसंसारनावः मत्स्यकूर्मरूपेण जातः। स्वसहस्रपत्राक्षेणैकेन त्वं पूजनं कृतवान्। धूर्जटिः पुनः जगत्कर्तृत्वं मनसि न्यधात्। सः द्विजातीन् समच्छन्दं पूजां च उपदिशत्। यः मां गुरुम् इति स्मरति, जाग्रतः, सृष्टौ, प्रलये वा, तस्मै अत्रैव यत् अनुग्रहम् अहं युवयोः दत्तवान्। अस्मिन्नेव देशे त्रियोजनपर्यन्तं ये वसन्ति, तेषां कृते अपि।