ततः दिव्यः हंसः तस्य तेजोस्तम्भस्य समीपे अद्भुतरूपेण प्रादुरभवत्। स हंसः प्रथमं मेघमार्गं उल्लङ्घ्य, आकाशे ऊर्ध्वं गच्छन्, दिविस्थानां तेजोमयानां लोकान् यथाक्रमं अतीत्य ययौ। वायोः मनसः च गतिरेव सूक्ष्मा, किन्तु तस्य रूपं ततोऽपि अधिकं सूक्ष्मं आसीत्। स यदा यदा उन्नततरं याय, तदा तस्य पत्रावरणं जीर्णं भूत्वा दूरं पतितम्। सप्त वायुवर्गान् अतीत्य, स विस्मयेन परिपूर्णः अभवत्। स विचारयामास—"हरिं, यस्य मूलं अदृश्यं, कः पुरतः स्थितुं शक्नोति? मम दीर्घायुः किमर्थं, यदि व्रतम् अपूर्णं तिष्ठति? विष्णुम् अतिक्रान्तुम् इच्छन्तस्य कः सहायकः भविष्यति? किमपि उपायेन एतत् गुह्यं कर्तुं शक्यते वा? यतः महान्तः गर्वं धनं मन्यन्ते।" तदा स आकाशे, समीपे, शुद्धं निर्मलं किञ्चित् पश्यति। स चिन्तयामास—"इदं किम्? समुद्रे पद्मनालः, वा आकाशे? कथं तत्र अस्ति?" पद्मात् जातं तद् केतकीपत्रं इति तेन ज्ञातम्। हिरण्यगर्भः तद् निर्मलम् केतकीपत्रं गृहीत्वा, लक्षवर्षपर्यन्तं आकाशे तद्वत् गच्छन् आसीत्। तस्य आशाः भग्नाः अभवन्, स गम्भीरं चिन्तयामास। व्रतम् अपूर्णं तिष्ठन्, स अपि नीचत्वे शरणं गृहीतवान्। "एतस्मिन् प्रयासे, मम सीमितं बलं कुत्र? मम अङ्गानि पतन्ति इव, अहम् अपि अधः पतन् इव।" इति स विचिन्त्य, "अधिकं वक्तुं किम्? श्वासैः सह बहुवचनं व्यर्थम्।" इति स स्वमनोऽपि गर्वग्रन्थिं भङ्क्तुम् इच्छति। "एषः प्रयासः, विश्वगुहायाः मितिम् अतिक्रान्तः।" इति विचारयन्, "एतस्य तेजोसमूहस्य, नाहं नारायणः, नान्यः कश्चन।" इति स स्वयम् अभ्यवदत्। "इतः उत्थाय, तद् प्रत्याहर्तुं मम शक्तिः नास्ति।" ततः स तं सम्बोधितवान्—"त्वं कः? कुत्रतः आगतः?" तदा केतकीपत्रः प्रत्यवदत्—"शिवस्य आदेशेन अहं केतकीपत्रः चेतनया युक्तः आसीत्। पृथिव्यां वासं इच्छन्, इह आगतः अस्मि।" केतकीपत्रस्य वचनं श्रुत्वा, पद्मजः आश्वासं प्राप्नोत्। अनेकानि ब्रह्माण्डानि अस्य एकस्य सर्वतः संलग्नानि। चत्वारिंशत् सहस्रयुगानि अतीत्य, अहं अधः पतितः। एवं वदन्, पद्मजः तं नमस्कृत्य अभाषत्। ब्रह्मा उवाच—"मया, ब्रह्मणा, विष्णुना सह स्पर्धा कृताः। आवयोः शिवस्य महिमा विस्मृतः। तां लज्जास्पदं वार्तां इदानीं त्यजतु, अहं तु—सप्तपदस्य मित्रत्वं प्रसिद्धम्; तं मे मन्यस्व। अप्रशंसकान् परित्यज्य, त्वं अनुग्रहम् दातुम् अर्हसि।" "हंसवराहरूपं धृत्वा, आवां समता निवारयितुं यत्नं कृतवन्तौ। तस्य अन्तं द्रष्टुं तादृशं योगं न जानामि। अहं अत्यन्तं क्लान्तः, जीवितात् वियुक्तः इव। अतः, मित्रस्य एषः याचना सफलतां प्राप्नुयात्। एतत् कार्यं त्वया कर्तव्यम्; अञ्जलिं कृत्वा एषा याचना कृताः।