तदा तस्य नेत्रे श्रान्त्या मूर्च्छिते पातालान्तरे एव स्थिते। कथञ्चित् स पुनः समुत्थितः, न तु कूपस्य कटकस्थले, अपि तु तस्मात् दूरदेशे। तदा तेन तेजःस्तम्भस्य संलग्नया प्रभया, रज्ज्विव, पुनः प्रतिनिवृत्तम्। अहं तु तस्य महातेजःसमूहस्य मूलं न दृष्टवान्। तस्य तेजःपुञ्जस्य पुरतः किमपि आदिः नासीत्। स देवः, सर्वलोकातिवर्ती, दीर्घकालं मोहविमूढः स्थितः। एवं निश्चित्य, स्वमदं मुञ्चन्, कमललोचनः शीघ्रं निवृत्तवान्। स तु वेगेनोर्ध्वं प्रतिपत्य, मुखं व्योमाभिमुखं कृत्वा, निरालम्बे व्योम्नि समुत्प्लुतः। तस्य शीघ्रं समुत्पततः पक्षाभ्यां जलानि विक्षिप्तानि। बलात् समुत्थाय, दृष्टेः पारं गतवान्। तदा तेजःस्तम्भस्य समीपे मायामयः हंसः प्रादुरासीत्। स प्रथमं मेघमार्गं समतिक्रम्योर्ध्वं जगाम। ततो दिविस्थानां लोकान् अतीत्य व्यचरत्। वातवेगो वा मनसो वेगो वा सूक्ष्मः, तस्य तु रूपं ततः अपि सूक्ष्मतरम्। स तु उन्नमन् उन्नमन्, तस्य पत्रवसनं जीर्णं दूरं पतितम्। सप्त वातगणान् अतीत्य स विस्मयेन पूरितः। अहो, हरिं प्रति, यस्य मूलं अदृष्टम्, को वा तिष्ठेत्? नूनं मम दीर्घायुषः किमर्थं, यदि व्रतम् असंपूर्णम्? को वा विष्णुं अतिक्रान्तुं प्रयतमानस्य सहायः स्यात्? अथवा, केनचित् उपायेन तद्गोपनं शक्यम्? ह्यस्ति हि महानां दर्प एव धनम्। तस्मिन् व्योम्नि, न दूरस्थे, किञ्चित् शुद्धं निर्मलं वस्तु ददर्श। किं समुद्रे कमलनालमिदं, उत व्योम्नि? कथं तत् तत्र स्यात्? कमलसम्भवः ज्ञातवान्—एषा केतकिपत्रिका। हिरण्यगर्भः तां निर्मलां केतकिपत्रिकां जग्राह। लक्षवर्षशतम् एवं व्योम्नि समुत्पत्य गतः। कमलसम्भवः, नष्टाशः, गाढं चिन्तयामास। असंपूर्णव्रतः, स तु स्वल्पताम् अपि शरणं गतः। अस्मिन्परीक्षायां, क्व मम सीमितबलं? मम अङ्गानि भग्नानि इव, अहम् अपि अधः पतामि इव। किं बहुना, श्वासैः सह, बहूनि वचनानि कर्तव्यानि? एषः मदगर्वग्रन्थिः मनसः विनश्यतु। एषः प्रयासः, यः लोकगुहायाः प्रमाणं अतिक्रान्तः— तस्मिन् तेजःपुञ्जे, नाहं नारायणः, न चान्यः कश्चन। न च मम शक्ति अस्ति अत्रोत्थाय, तद् पुनः प्रतिनिवर्तयितुम्। स तं पप्रच्छ—"कः त्वं? कुतः आगतः?" स चोवाच—"शिवाज्ञया अहं केतकिपत्रः, चैतन्ययुक्तः। पृथिव्यां वासाय इच्छन्, अत्र प्राप्तः अस्मि।" केतकिपत्रस्य वचनं श्रुत्वा, कमलसम्भवः आश्वासं प्राप्तवान्। अस्यैकस्य चतुर्दिशं, अनन्तानि विश्वानि संलग्नानि। चत्वारिंशद्युगसहस्रं व्यतीत्य, अहं अधः पतितः। एवं संवादं कुर्वतः, कमलसम्भवः तं प्रणम्य नमस्कृतवान्।