यदा भूमिः केसरलेपनवद् अदृश्यत, दिशः च सिन्दूररागाभासाः समुत्पन्नाः। तदा तस्याण्डकोशस्य अन्तः सम्पूर्णम् उज्ज्वलप्रभया आविलम् इव बभूव। एवं तस्य तेजःस्तम्भस्य वर्धमानस्य काले, तं अद्भुतं ज्योतिर्लिङ्गं दृष्ट्वा, तयोः परस्परः कोपः परित्यक्तः। तदा तौ चिन्तयित्वा, "किमिदं भूमिं विदार्य, शेषाद्याः फणिभ्यः समुत्थितम्? उताहो, कल्पान्ते दृश्यते यथा, स एव सूर्यः प्रकटितोऽत्र? किम्, मेघसंघर्षेण मध्याकाशे प्रसृतम्? किमस्य किरणैः सततम् अस्माकं नेत्रशक्तिः तिरस्कृता? यद्यपि दीप्तिमान् अस्ति, न तु दाहं करोति। अस्य प्रभाप्रवाहात् केवलं जगन्न एव न, किं तर्हि? कुतः एष उदितः? किमस्य मूलम्, किमस्य कारणम्? कियत् अस्य विस्तारः सर्वतः, ऊर्ध्वं च तिर्यक् च?" इति तयोः मनः पुनः पुनः जिज्ञासया व्याकुलम् अभवत्। एवं तैः चिन्ताराशिभिः अभिभूतचित्तयोः, तं ज्योति:स्तम्भम् निरीक्ष्य, गोविन्दः गर्वाधिक्येन उवाच—"सत्यं, इदानीं अस्माकं परीक्षार्थम् अवसरः प्राप्तः। अस्य दिव्यतेजःसमूहस्य यो मूलं वा शिखरं पश्येत्, स एव विजयी स्यात्।" इति तयोः स्पर्धया, उभौ अपि महाशक्तिसम्पन्नौ, परस्परं यत्नपूर्वकं प्रयत्नं कृतवन्तौ। ततः ब्रह्मा तं श्रेष्ठस्थानं द्रष्टुम् उपजगाम। विष्णुः च दृढरूपः वराहरूपं समास्थाय, तस्य मूलं ज्ञातुम् उत्सुकः अभवत्। अधःमुखः भूः विदार्य, नासिकया विवेश, तत्र च कठोरं कूजनं कृत्वा, सर्वं व्योम व्यापयामास। यत्र यत्र सः प्रविश्य, तत्र तत्र तद् एव ज्योतिर्लिङ्गं स्थितम् अदर्शयत्। पृथिव्याः विदारेषु सर्पाः प्रकटिताः; सः तं सुवर्णपर्वतस्य मूलकन्दमिव स्थितं ज्योतिर्लिङ्गं अपश्यत्। दूरतः पृथिव्याः गुल्फौ दृष्ट्वा, तस्या भारधारणे स्थितिम् अपश्यत्। तत्रैव महाकूर्मः च मधुद्विष् च दृष्टौ। अव्यक्तः अपि तस्याः धार्यशक्तिं अपश्यत्। सः अतल, वितल, सुतल, नितल—एतान् अपि दृष्टवान्। पद्मनाभः सप्त पाताललोकान् अपि निरीक्षितवान्। भोगवत्याः पुरीं, यां वैरॊचनीत्यपि विदुः, सः अतिक्रम्य गतः। तदा जिज्ञासया वर्धमानया, "इदं दृष्टम्, इदं दृष्टम्" इति पुनः पुनः व्याहरन्, अधस्तात् अपि बलवता नासिकया सघनं समुद्रं विदारयामास। पृथिवी एव विदीर्णा, समुद्रः च प्रचण्डं कम्पितः। एवं सहस्रसंवत्सराणि, सः मोहाविष्टचित्तः विचरन्, अन्ते खुराः क्षीणाः, दंष्ट्राः भग्नाः, शरीरम् अपि भग्नम् अभवत्। क्लान्तः, श्वसन्, निर्बद्धगर्वः भग्नः, व्रतम् अपि अप्रपूर्य, प्रत्यागन्तुम् उत्सुकः अभवत्।