शृणु, भगवतः सृष्ट्युत्पत्तेः अद्भुतां कथाम्। कदाचित् मम स्वश्रमोद्भवतो जलात् जातस्य महतोऽर्णवे अहं निमग्नः आसम्। मया एव निर्मिते तस्मिन्न् अपारसागरे कश्चन सर्पः प्रवहति स्म। तदा मम अन्तरङ्गे तमसा आवृतस्य सत्त्वगुणस्योत्पत्तिः कथं सम्भवति इति चिन्तयामि स्म। तस्मिन् काले जनार्दनः, दैत्यभीत्या, जलनिधौ निद्राम् आस्थितः आसीत्। मम चतुर्मुखात् वेदाः उत्पन्नाः। मया एव इयं सकलजगत्, स्थावरजङ्गमात्मिका, सृज्यते स्म। अतः, वैकुण्ठ, मया नियुक्तव्यस्य कस्यचित् विषये वद। एवं सृष्टिकर्ता अहं क्रोधपरितुष्टः अहङ्कारयुक्तः इत्युक्त्वा, नन्दिकेश्वरः प्रोवाच—"बोधस्व, त्वं मम नाभिकमलात् जातः। योगनिद्रां विहाय कदाचित् मधुकैटभौ मया हतौ। सोमकप्रमुखान् दैत्यान् हन्तुं स्वेच्छया अहम् आचरामि। येषां दृष्टिः रजसा आवृता, ते किञ्चन न पश्यन्ति। कमले निवसन्ती या मम अविनाभाविनी शक्तिः, सा नु न अस्ति वा? इमे भूताः, अयं कालः, मम आत्मा अपि—एवम् अहमेव सर्वम्। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, दिक्पालाः, मनवः—अहमेव। ममाज्ञया सृष्टिशक्तिः प्रतिष्ठिता। तया क्षणमात्रम् अपि कल्पवत् जायते। सूर्यचन्द्रयोः तदा न उदयास्तमयौ, किन्तु अन्यत्र भवतः। न मरुतः ववुः, न अग्नयः प्रज्वलिताः। सर्वे सागराः समुत्पीडिताः, पर्वताः कम्पिताः। पक्षपक्षे, मासे, ऋतौ, संवत्सरे काले नियमनम् नास्ति। इन्द्राद्याः लोकपालाः, मरीचिप्रमुखाः महर्षयः अपि। एवं सति, प्राणिनां क्रन्दनप्रेरिते महाप्रचले उत्पन्ने, विश्वात्मा जगद्रक्षार्थम् अन्तः चिन्तयामास। सः मम अहंकारदर्पस्थितिम् अवलोक्य, "अहो, मोहस्य महिमा!" इति ब्रह्माच्युतौ सम्बोध्य उवाच। अविद्यायाः तमसः जातौ तयोः चित्तदृष्टिः विकृताः। दोषाभावात् अपि तौ मोहसागरम् अप्लुतौ। एवं तयोः मायया मोहितयोः विषये मनसि निश्चित्य, अहो, त्रैलोक्यव्यापकस्य तस्य बालचन्द्रशेखरस्य दया! मार्कण्डेयः उवाच—"आज्ञापय, भगवन्, कथं शाश्वतः शम्भुः अकरोत्?" यद् देवेन कृतं, तत् भक्तवत्सलत्वेन करुणया एव। तदा तयोः मध्ये विवाद्यमानयोः, महद् अद्भुतम् आविर्भावम् अभवत्, यत् ब्रह्माण्डम् अपि विदारयत्। तस्य ज्योतिर्लिङ्गस्य प्रभया सर्वं सर्वत्र वर्णरहितम् अभवत्। तस्य तीव्रज्वलाभिः सागराः शोषितवत् इव द्रष्टुं शक्याः। सा दीप्तिः पूर्ववत् नभसि, असंख्यतारासहितम्, विराजते स्म। तस्य रक्तप्रभया सर्वं गेरुकारक्तवर्णवत् बभौ। सागराः तस्य प्रतिबिम्बेन पूर्णाः, जलचरैः आलिङ्गिताः। वृक्षाः अपि नवपद्मरागगुच्छैः भूषिताः इव दृष्टाः। एवं सृष्ट्युत्पत्तेः रहस्यं, देवयोः मोहं, महाज्योतिः प्रादुर्भावं च, पुराणपुरुषैः कथितम्।