पुलस्त्यस्य च पुलहस्य च वंशे यक्षरक्षसाः उत्पन्नाः। भृगोरपि सुतः अग्निः, तथा च्यवनः अन्ये च ऋषयः, येषां पुत्रपौत्राः इदं विश्वं व्याप्नुवन्ति। एवं ब्रह्मा स्वसन्ततिभिः जगत् पूर्णं कृतवान्। अच्युतः अपि भृगु-कन्यां पद्मवासिनीं विवाहयामास। सृजनस्य च पालनस्य च माध्यमेन, पद्मजः च पद्मनाभः स्वं स्वं ऐश्वर्यं प्राप्तवन्तौ। तत्र विरञ्चस्य उतायस्य च मध्ये मोहजनितं विवादम् अभवत्। रजः अधिक्यं बहिः प्रकटितम्, नीलवर्णस्य इव आभा दृश्यते। किमर्थं लोकपितामहः एवं मोहितः जातः? केवलं त्वत्तः मधुकैटभौ दैत्यौ उत्पन्नौ, यौ त्वया हतौ। सदा त्वमेव सृष्टिकर्त्रा अनेकधा उत्पद्यते। यदा अहं महोदधौ स्वक्लान्त्याप्य उत्पन्ने सलिले निमग्नः अभवम्, तदा मया कृतस्य महोदधौ कश्चन नागः प्रवहति। कथय, कथं सत्त्वगुणः त्वयि अन्धकारावृतः उत्पद्यते? जनार्दनः जलमध्ये शयनं कृतवान्, दैत्यभीत्या। मम चतुर्मुखात् वेदाः उत्पन्नाः। मया एव सर्वं चराचरं विश्वं सृज्यते। अतः वैकुण्ठ, मया नियुक्तव्यस्य कस्यचित् कथय। नन्दिकेश्वरः उवाच— एवं क्रोधार्तः सृजिता गर्वेण संवादम् अकुरुत्। त्वं मम नाभिपद्मात् जातः इति विद्धि। योगनिद्रां त्यक्त्वा अहं मधुकैटभौ हत्वा। सोमकप्रमुखान् दैत्यान् विनाशयितुं स्वेच्छया कर्म करोमि। रजःप्रधाना दृष्टिः किञ्चिदपि न पश्यन्ति। नु मम अव्यभिचारिणी शक्तिः सा पद्मनिवासिनी अस्ति। एते प्राणी, कालः, मम आत्मा अपि— अहं एव सर्वम्। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, दिशापालाः, मनवः— अहं एव ते। मम आज्ञया सृष्टिशक्तिः स्थितः। तया, क्षणमपि युगवत् भवति। सूर्यस्य चन्द्रमसः च उदयास्तमयः न अभवत्। न मरुतः वातम् वहन्ति, न अग्नयः दहन्ति। सर्वे समुद्राः उच्छलन्ति, पर्वताः कम्पन्ते। पक्षमासऋतुवर्षानां कालविधानं न अभवत्। इन्द्रः च अन्ये लोकपालाः, मरीच्यादयः महर्षयः, सर्वे च। एवं महा विक्षोभः जातः, प्राणिनां रोधनप्रेरितः। विश्वात्मा जगत् रक्षायै गम्भीरं चिन्तनं कृतवान्। सः मम गर्वयुक्तं ऐश्वर्यदायकं भावं विचारयामास। अहो, मोहस्य महत्त्वम्! कथयाम, ब्रह्मणः अच्युतस्य च। अज्ञानतमसः उत्पन्ने, तयोः मनः दृष्टिः दूषिते। अपराधं न कृत्वा अपि, तौ मोहसागरं निमग्नौ। एवं तयोः मायया मोहस्य निर्णयं कृत्वा, युवा चन्द्रशेखरस्य दया त्रैलोक्ये व्याप्यते।