तस्मिन्नेव समये लक्ष्मणः द्वारे स्थितः सन् चिन्तायामास। तदा स रामः शीघ्रं गत्वा स्नेहेन लक्ष्मणं, क्षुधया पीडितं, सम्बोधयामास। तं प्रति स रामः इदमुवाच—"यः किञ्चित् कार्यसिद्धये आदेशं लभते, स अन्यथा कर्तुं न अर्हति।" ततः लक्ष्मणः मुनये निवेदितवान् यः कश्चित् रामस्य पुरतः दर्शनेच्छया प्रतिक्षते। रामः शुभे काले मन्त्रयित्वा लक्ष्मणं प्रेषयामास, स्वयम् बहिः निर्गतः। स यथाविधि साक्षात् महर्षिं दुर्वाससं सन्मानपूर्वकं प्रेषयामास। तदनन्तरं लक्ष्मणः वीर्यवान् रामस्य आज्ञां विचलितः न किञ्चित् अकरोत्। स तत्र गत्वा स्नात्वा शीघ्रं ध्यानस्थः अभवत्। तदा सहस्रफणाभूषितः देवराजः इन्द्रः अमरैः सह स्वर्गलोकात् आगतः तत्र प्रादुरभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे सत्यप्रतिज्ञः लक्ष्मणः शेषभावं प्राप। इन्द्रः उवाच—"लक्ष्मण, शीघ्रं उत्तिष्ठ, स्वं धाम प्राप्नुहि।" "परमं नित्यम् वैष्णवं पदं प्राप्नुहि।" ततः सहस्रफणाभिः भूमिं सहस्रधा विदार्य, तेन सहस्ररत्नमयैः फणैः शेषस्य, हे पुण्यात्मन्, भूमिः दग्धा अभवत्; सा 'सहस्रधारा' इति प्रसिद्धा भविष्यति न संशयः। अस्य पवित्रस्थलस्य प्रमाणं पञ्चविंशति धनुषां; अत्र स्नानकृत् पापविनिर्मुक्तः पुरुषः विष्णुलोकं प्राप्नोति। अत्र विद्वान् यः अव्ययशेषं स्नानं कृत्वा पूजयेत्, तस्य महान् लाभः। तस्मात् अत्र विधिवत् स्नानं कर्तव्यम्। श्रद्धावन्तः सुवर्णं, अन्नं, वस्त्रं च दद्यात्। अतः एषः महान् तीर्थः सर्वकामफलप्रदः। श्रावणमासे शुक्लपक्षे पञ्चम्यां पुण्यात्मभिः महोत्सवः कृतः, शेषपूजया पूर्वं। तदा द्विजातीन् भक्त्या तर्पयित्वा, नागपूजा प्रथमतः कृताऽभवत्। ये च मनसा एकाग्र्येण वैशाखमासे अत्र स्नानं कुर्वन्ति, तेषां महान् पुण्यलाभः। अतः माधवकाले अत्र पुरुषः यत्नेन विधिपूर्वकं कर्म कुर्यात्; अत्र स्नानकाले सर्वकामफलप्राप्तिः स्यात्। यः कश्चित् अत्र सुवर्णालङ्कृतां दुग्धदोहिनीं गौः विष्णवे सम्प्रयच्छति, तस्य निवासः नित्यं विष्णुलोके भविष्यति। अत्र श्रद्धावन्तः विशेषतः पूजां कुर्वन्तु, लक्ष्मीनारायणस्य तुष्ट्यर्थं, विशेषतः लक्ष्म्याः प्राप्त्यर्थं। सर्वाणि तीर्थानि अत्र समागतानि निश्चितं निलीयन्ते; सर्वतीर्थस्नानस्य महाफलम् अत्र लभ्यते। तत्र शेषं स्थाप्य, यो भूमिभारनाशनः, तदतीर्थं महाकीर्तिं प्राप्तवान्। तस्मात् ततः प्रभृति तत् तीर्थं परमकीर्तिम् अलभत। विशेषतः श्रावणस्य शुक्लपञ्चम्यां सहस्रधारातीर्थे स्नात्वा स्वर्गलाभः स्यात्। अत्र, नरश्रेष्ठ, यः श्रद्धया शक्यया च तीर्थे विधिपूर्वकं स्नानदानादिकं करोति— एवं कथा समाप्तायां, मुनिः कृष्णद्वैपायनः मधुरं वाक्यमुवाच। "त्वत्तः श्रुत्वा मम मनः परमं हर्षं प्राप्तम्। पुनरपि अन्यत् उत्तमं तीर्थं सत्येन श्रोतुमिच्छामि।" अगस्त्यः उवाच—"शृणु, ब्राह्मण, अन्यत् अप्रतिमं तीर्थं वक्ष्यामि। भगवतः शक्तिः स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तारयितुं समर्था।" "पूर्वसरण्यां जलधारासु सहस्रधाराभ्यः आरभ्य, स्वर्गद्वारस्य विस्तारः प्राचीनविद्वद्भिः निरूपितः।" एवं पावनकथायां लक्ष्मणस्य शेषरूपप्राप्तिः, सहस्रधारातीर्थस्य माहात्म्यं च, अगस्त्यकृष्णद्वैपायनयोः संवादेन प्रतिपादितम्।