माघस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीदिने तत्र स्नानं विशेषं पुण्यं भवति। अन्यदा अपि तत्र स्नानं सर्वपापक्षयाय कारणं भवति। पूर्वं तत्र पापशुद्ध्यर्थं पवित्रे सरयूजलस्थले, सहस्रधारा नाम्ना, सर्वपापनाशिनी, योगबलात् देहत्यागं कृत्वा शेषपदं प्राप्तवान्। तस्य तीर्थस्य प्रमाणं धनुःमानं त्रीहस्तार्धमिति प्रसिद्धम्। तदा क्रीष्णद्वैपायनव्यासः जिज्ञासायाम् पुनः पृष्टवान्—"श्रुत्वा तीर्थस्य महत्त्वं मे मनः तृप्तिं न यायात्। सहस्रधारातीर्थस्य उत्पत्तिं महोदयान्न कथय।" पुरा रघुवंशाधिपः रामः, देवकार्यं संपाद्य, मनसि निश्चितवान्—"अहं शीघ्रं तदत्यज्यम्।" तस्य चिन्तयतः लक्ष्मणः द्वारस्थः अभवत्। स शीघ्रं आगत्य, तृष्णया क्लान्तं लक्ष्मणं स्नेहपूर्वकं सम्बोधितवान्। रामः उक्तवान्—"कार्यसिद्ध्यर्थं एतदादेशे त्वया अन्यथा न कर्तव्यम्।" तदनन्तरं लक्ष्मणः ऋषये निवेदितवान् यः रामस्य पुरतः दर्शनेच्छया स्थितः। रामः कालान्निर्णय्य, तं प्रेष्य, बहिः अगच्छत्। स आदरपूर्वकं महर्षिं दुर्वाससं स्वयम् प्रेषितवान्। ततः लक्ष्मणः वीरः, आज्ञां न विचलितः, तत्र गत्वा स्नानं कृत्वा शीघ्रं ध्यानं आसितवान्। तदा सहस्रफणाभूषितः सुरेश्वरः इन्द्रः दिव्यलोकात् अमरैः सह आगतः। ततः सत्यनिष्ठः लक्ष्मणः शेषपदं प्राप्तवान्। इन्द्रः उक्तवान्—"लक्ष्मण, शीघ्रं उत्तिष्ठ स्वं स्थानं गच्छ।" "परमं नित्यं वैष्णवं लोकं प्राप्नुहि।" शेषस्य सहस्रफणैः भूमिं सहस्रधा विदारित्वा, तस्य सहस्ररत्नफणैः भूमिः दग्धा, तद् 'सहस्रधारा' इति प्रसिद्धं भविष्यति। तस्य तीर्थस्य प्रमाणं पञ्चविंशतिधनुःमानं; तत्र सर्वपापशुद्धः पुरुषः विष्णुलोकं प्राप्नोति। अत्र बुद्धिमान् स्नानं कृत्वा अव्ययशेषं पूजयेत्। अतः तत्र विधिवत् स्नानं कर्तव्यम्। श्रद्धया युक्ताः सुवर्णं, अन्नं, वस्त्रं च दातव्यं। अतः एषः महातीर्थः सर्वकामफलप्रदः। श्रावणमासे शुक्लपञ्चमीदिने धर्मात्मभिः महोत्सवः कृतः, शेषपूजनपूर्वकः। तत्र द्विजातीनां भक्त्या तुष्टिं कृत्वा नागपूजनं पूर्वं कृतम्। ये मनः संयम्य, वैशाखमासे तत्र स्नानं कुर्वन्ति— अतः माधवे तत्र पुरुषैः विधिवत् कर्म यत्नेन कर्तव्यम्; तत्र स्नानं सर्वकामफलप्रदं भवति। यः तत्र सुसज्जितां दुग्धदायिनीं गौः विष्णवे समर्पयति— तस्य निवासः नित्यः विष्णोः शाश्वते लोके भविष्यति। अत्र श्रद्धालुभिः विशेषतः पूजनं कर्तव्यम्— लक्ष्मीनारायणस्य प्रियार्थं, विशेषतः लक्ष्मीप्राप्त्यर्थं। सर्वतीर्थानि तत्र संगम्य निश्चितं वासं करिष्यन्ति; सर्वतीर्थस्नानमहाफलम् अवाप्यते। शेषं तत्र तीर्थे स्थापयित्वा, भूमिभारनिवारणक्षमं, इति कथा।