यदा तस्याः प्रार्थनाबलात् सर्वत्र पुण्यतीर्थानि समुत्पन्नानि, तदा स भगवान् सर्वेषां तीर्थानां उत्पत्तिं कथयितुम् आरब्धवान्। सा देवी तम् उवाच—“भगवन्, सर्वेषां तीर्थानां यथोद्धवम् उत्पत्तिं मम आख्याहि।” तस्याः वचः श्रुत्वा गिरिशः प्राचीनं कृतान्तं स्मृत्वा कथां प्रवर्तयामास। कदाचित् तत्र स्नात्वा इन्द्रः ब्रह्महत्या-पापं त्यक्तवान्। तत्रैव दक्षिण-पूर्वदिग्भागे दिव्यं ब्रह्मतीर्थं पुनरुत्पन्नम्। दक्षिणदिशि यमस्य क्षेत्रे महद् यम्यतीर्थं विस्तीर्णम्, दक्षिण-पश्चिमदिशि नैऋत्तं तीर्थं शोभते। पश्चिमदिशि वरुणतीर्थं प्रकटम्, वायव्यदिशि वायव्यतीर्थस्य प्रकाशः। उत्तरदिशि सोमतीर्थं प्रसिद्धम्, ईशान्यां विष्णुतीर्थं स्मर्यते। एकदा, हे देवि, मार्कण्डेयः शंकरं प्रार्थितवान्—“बहूनि तीर्थानि एकत्रैव संजायेरन्।” तस्य वचनं श्रुत्वा देवाधिदेवः उमापतिः मम सन्निधौ गूढरूपेण आगतः। “महामुने, अन्यत् तीर्थं न अन्वेष्टव्यं, भक्तिमन्तः सर्वे तीर्थानि अत्रैव समागच्छन्ति।” इति शंकरः मार्कण्डेयाय पुरा उक्तवान्। अत्र होमकाले एतानि तीर्थानि जनानां दृश्यन्ते। व्रतानि, तीर्थानि, तपः, वेदाः, यज्ञाः, नियमाश्च—एतानि सर्वाणि अत्र एव संगच्छन्ति। एवं तस्याः गिरिसुतायाः वचनं श्रुत्वा स महर्षिः तुष्टः। सा उवाच—“महातपस्विन्, त्वया साक्षात् मिलित्वा अहं समृद्धा, त्वं हि तीर्थजालस्य मूर्तिमान्। कथं पुनः गिरिशः, तेजस्वी देवः, अत्र प्रकटते?” अहं च लिङ्गदर्शनाय तीर्थयात्रायाः आदेशं प्राप्य, रुद्रक्षेत्रं, केदारं, बदरिकाश्रमं च गतवती। तत्र काञ्च्यादीनि मुख्यपुण्यपुराणि दृष्टवती। स्थापितलिङ्गानि स्वयम्भूलिङ्गानि च अपश्यं। शिष्यमण्डलैः सह सेवा कुर्वन्ती अहं पृथिवीं पर्यटितवती। तपःकर्म यज्ञांश्च कुर्वन्ती देशे देशे विचरामि। सर्वाणि तीर्थानि सम्प्राप्त्वा एतद्भूमौ आगता। अत्र अरुणाद्रिं पर्वतं लिङ्गं च दृष्टवती। शोनाद्रिस्थितान् सेवकान् मूलफलाशिनः अपश्यं। तं लिङ्गं प्राचीनकाले ब्रह्मा दिव्यदृष्ट्या पूजितवान्। वेदाः सदा अरुणाद्रिनाथं स्तुवन्ति। स एव वेदारूपः, नित्यः, अमृतस्वरूपः। भक्तवत्सलः, पूज्यः, त्रिपुरान्तकः। पृथिव्यां त्वां लब्ध्वा अन्यत् तपः न आवश्यकम्। अत्र देवाः अपि तव शरणं प्रार्थयन्ति, निवासं कामयन्ति। अन्यानि सर्वाणि तपांसि तव दर्शनफलानि भवन्ति।