शरणागतपरित्राणाय स्मरणमात्रेण च सर्वलोकमलापहानाय यथार्हं तदस्ति। अथ सर्वभूतानां शान्तिः कथं समजनि? पुण्ये अरुणाचले शुभतीर्थानां सम्पत्तिः कथमुत्पन्ना? द्वापरयुगे स पर्वतः सुवर्णमयोऽभूत्, कलियुगे तु मरकतसदृशः। कृतयुगे तु सः अग्निमयो बहुयोजनविस्तीर्णोऽसीत्। शनैः शनैः देवैः प्रार्थितः श्रीमदरणनाथः शममगच्छत्। तदा गौरी मुनिं पप्रच्छ—कथं सः अरुणाचलः शान्तिमुपगतः? तस्या वचः श्रुत्वा गौतमः प्रत्यूचत्। पुरा देवाः स्तुतिपूजनहोमैः तमर्चयामासुः। "हे अरुणाचलनाथ, लोकानां हितकर, ताम्रवर्ण, रक्तवर्ण, शुभतम, तुभ्यं नमः शिवाय, परात्मने। हे देव, सर्वरूपधारिन्, चराचरमिदं जगत्तव रूपमेव। मेघेभ्यश्च नद्यः प्रचुरं वर्षं कुर्युः। हे परमात्मन्, अग्निसम्भूताः आपः अपि तवैव स्वरूपाः। हे महादेव, करुणासिन्धो, रक्तशैलनाथ, शीतलः भव।" एवं सर्वैर्देवैः स्तुतः, प्रणतानां पूजितः, स भगवान्। पुनः नद्यः सरितश्च प्रपूरितजलाः प्रवृत्ताः। तथापि, नवसूर्यसमुत्थितसहस्रकोट्यग्निभिः, जगत्सलिलस्य विमोचनं कृत्वा, नद्यः सरितश्च प्रवहन्त्यभवन्। तदा सर्वत्र प्रार्थनाबलात् पुण्यतीर्थानि समुत्पन्नानि। स भगवान् सर्वतीर्थोत्पत्तिं कथयितुम् आरब्धवान्। "भगवन्, पुण्यतीर्थोत्पत्तिं सर्वमाख्याहि," इति गौरी पुनः पप्रच्छ। तस्या वचः श्रुत्वा शैलनाथः प्राचीनमाख्यात्। तत्र स्नात्वा इन्द्रः ब्रह्महत्या-पापं त्यक्तवान्। दक्षिणपूर्वदिशि दिव्यं ब्रह्मतीर्थं पुनरुत्पन्नम्। दक्षिणदिशि यमस्य क्षेत्रे महद्यं यम्यतीर्थं विस्तारं गच्छति। नैऋत्यदिशि महन्नैरृततीर्थं शोभते। पश्चिमदिशि वरुणतीर्थं प्रकटितम्। वायव्यदिशि वायव्यतीर्थं दृश्यते। उत्तरदिशि सोमतीर्थमिह प्रसिद्धम्। ईशानदिशि विष्णुतीर्थं स्मर्यते। एकदा मार्कण्डेयः शंकरं प्रार्थयामास—"बहूनि पुण्यतीर्थानि एकत्र समागच्छन्तु।" तस्य वचः श्रुत्वा देवाधिदेवः उमापतिः मम समीपे गूढरूपेण संस्थितवान्। "मुनिवर, अन्यत् तीर्थं न शोधय; भक्तिमन्तः सर्वेभ्यः सर्वतीर्थसमागमः सदा भवति," इति। एवं शंकरः मार्कण्डेयाय प्राचीनकाले उक्तवान्। हवनकाले एतानि तीर्थानि जनानाम् अदृश्यन्ते। एवं पुण्यतीर्थानां महिमानं, अरुणाचलशिलायाः शान्तिं, देवतानां स्तुतिपूजां, सर्वतीर्थसमागमं च गौतममुनिः गौरीं प्रति कथयामास।