शिवस्य महान् भक्ताः विस्फारितनेत्राः आश्चर्येण तं दिव्यं दृश्यं पश्यन्ति। तत्र इन्द्रस्य सुपुत्रः वानरश्रेष्ठः वालिः उदयाचलशिखरात् स्थित्वा मध्ये स्थितं अरुणाचलम् देवैः पूजितं अपश्यत्। तदा पितुः इन्द्रस्य आदेशेन सः शोणाचलम् अभिगच्छत्। नलः अपि पूर्वं पूज्य तैः स्वकृताभिः स्त्रीभिः, ये पुरुषाणां प्रियाः, ताः स्नेहेन पालयामास। इलः अपि आकस्मिकं प्रविश्य गौरिवनस्य इव अविचलितः तत्र स्थितः। वसिष्ठस्य उपदेशेन सः शोणाचलम् विधिवत् पूजितवान्। ततः सोमस्य निर्देशेन भक्त्या अरुणाचलम् स्मृतवान्। सः तदा परमं पदम् प्राप्तवान्, यत् अमराः अपि न प्राप्तुं शक्नुवन्ति। यद्यपि मृगयोनि मध्ये जातः, योगेन मोक्षं न प्राप्तवान्। पुनः भृगुना उपदिष्टः शोणाचलम् पूजितवान्। सरस्वती, सावित्री, श्रीः, भूमिः, तथा सर्वाः नद्यः अपि तत्र सन्ति। पूर्वदिशायाम् भास्करः, दक्षिणे विश्वामित्रः स्थितः। पर्वतेषु द्वयोजनविस्तारेण सीमाः स्थापिताः। सीमान्ते शोणाचलनाथः निवसति। तस्य उत्तरशिखरे महान् वटवृक्षः दृश्यते, यस्य छाया सर्वदा वृत्ताकारः। तस्य सर्वतः अष्टलिङ्गानि सन्ति, यानि अष्टदिक्पालैः पूज्यन्ते। तत्र शम्भुभक्ताः राजानः, ये शङ्करस्य आज्ञां पालयन्ति, अपि सन्ति। तत्र महाबकुलवृक्षः अपि अस्ति, यः सर्वकामफलप्रदः। अगस्त्यः वसिष्ठः च पूज्य अरुणाचलम् अभिगच्छताम्। पुरातने काले शोणनदी हिरण्यगर्भस्य पुत्रः आसीत्। अत्र शोणनदी पुण्यजलया प्रवहति। उत्तरपश्चिमदिशायाम् वायोः पुण्यतीर्थम् प्रकाशते। अस्य पर्वतस्य उत्तरतः सुवर्णपद्मैः दीप्तं पुण्यस्थानम् अस्ति। उत्तरपूर्वे कुबेरतीर्थम् श्रेष्ठं पुण्यस्थानम् अस्ति। पश्चिमभागे पद्मनयनः विष्णुः स्थितः। प्राचीनकाले नवग्रहाः तत्र स्नात्वा स्वस्व स्थानानि प्राप्तवन्तः। दुर्गा, विनायकः, स्कन्दः, क्षेत्रपालः, सरस्वती च—गङ्गा, यमुना, गोदावरी, सरस्वती च—एताः देव्या पूर्वादिदिशासु निहिताः सततं तत्र निवसन्ति। अन्याः दिव्यनद्यः भूमिनद्यः च शुभजलाः अपि तत्र सन्ति। दक्षिणभागे अगस्त्यस्य महातीर्थं प्रसिद्धम्। तत्र अगस्त्यः मुनीगणैः परिवृतः स्नानं कृत्वा आगच्छत्। उत्तरभागे दिव्यं शुभोदयं वसिष्ठतीर्थम् अस्ति। अत्र मेरौ वसिष्ठः महर्षिः समागतः। उत्तरपूर्वदिशायाम् गङ्गा नाम महातीर्थम् स्थितम्। गङ्गाद्याः सर्वनद्यः कार्तिकमासे तत्र समागच्छन्ति। अरुणाचलनाथस्य समीपे ब्रह्म्यं महातीर्थम् स्थितम्। मार्गशीर्षमासे ब्रह्मलोकात् पितामहः ब्रह्मा तत्र समागच्छति।