पुरा भगवता तेन शतं दिव्यानां रूपाणि सृष्टानि, अप्सरसां वंशः समुत्पादितः। तत्र पद्मनयनः विष्णुः ब्रह्मसरोवरस्नानानन्तरं पापरहितः सर्वलोकाधिपत्यं प्राप्तवान्। भास्करः तेजोमयः असुरैः अपि पीडितः सन्, ब्रह्मणा निर्मिते निर्मले पुण्यतीर्थे निमज्ज्य, सर्वदैत्येषु विजयं प्राप्य, मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रतिष्ठितः। सोमः च दक्षशापाग्निना संतप्तः, शिववाक्यबलात् पुनः स्वस्थतां प्राप्तवान्। अग्निः ब्रह्मर्षिशापात् क्षयरोगेण पीडितः। इन्द्रः तु वृत्रं बलं पाकं नमुचिं जृम्भं च हत्वा, पापैः क्षीणशक्तिः भूत्वा लोकान्तेषु शरणं प्रपेदे। सः अरुणाचलमर्चयित्वा पापमुक्तः अभवत्। पुनः इन्द्रपदं प्राप्य, शक्रः शतसङ्ख्यया अप्सरसोभिः परिवृतः अभवत्। तेन दिव्यपुष्पवृष्टिं कर्तुं पुष्पमेघाः आज्ञापिताः। शेषः अपि शिवाज्ञया शोनगिरिश्वरं सम्यक् पूजयामास। अन्ये नागाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, अप्सरसां गणाश्च, सर्वे देवाः दैत्यादीन् निगृह्य यज्ञाय सज्जाः आसन्। तवष्ट्रा त्वं दिव्यतेजसा सविता इव निर्मितः, किन्तु रथस्य अश्वाः श्रान्ताः शक्तिहीनाः भूत्वा अग्रे गन्तुं न शेकुः। किरणधारिणः तुज्योत्स्नाभरणाः, दिवं उच्चं प्रति न शेकुः। तदा भगवता स्नेहानुग्रहेण दिव्यपथः स्वर्गे, शुभाश्वाश्च दत्ताः। किम् उ नाम न शक्यते येन दक्षिणप्रदक्षिणाभिः सर्वं साध्यते? अरुणाचलमर्चनात् ते नवान्गानि प्राप्तानि। शोनगिरिसेवान्नासा वाणी च प्राप्ता। बलिदत्तधरण्युदकप्रवाहनिरोधात्, शुद्धात्मा कश्चित् भास्कराख्ये पर्वते स्थित्वा नेत्रं अवाप्तवान्। तत्र प्रतर्दनाख्यः राजा दिव्यकन्यायाः प्राप्त्यर्थं यतते स्म। तस्य मन्त्रिभिः प्रेरितः सः क्षणेन वानरमुखः अभवत्। ततः अरुणेश्वरानुग्रहेण सः सुन्दरमुखः अभवत्। अरुणाचलनाथस्य सन्निधौ सः ज्ञानदौर्बल्येन पीडितः। तदा गन्धर्वानुचरैः व्याघ्रमुखं दृष्ट्वा, हे नारद, तस्यापमानस्य फलम् उदितम् एव तं प्राप्तम्। एषा शिवस्य भूमिः सर्वत्र प्रसिद्धा, द्वियोगनपरिमाणा विस्तृता। प्राचीनकाले सप्तर्षयः मर्त्यलोके शापदोषेण पीडिताः। तान् महात्मनः सप्तर्षीन् भगवानेव शापात् मोचितवान्। शोनाचलस्य समीपे पुण्यतीर्थं दृश्यते। तत्र कश्चित् वाञ्छितवस्तुं काष्ठपात्रे गोपयन्, तृषार्तः सन्, तं काष्ठपात्रे तीर्थे स्थापयामास। ततः शोनाचलमुपगम्य, काष्ठपात्रधारी कः सः, सहसा स्थित्वा स्वगृहं गतः। तद् वस्तु स्वयमेव गृह्य, तं दृष्ट्वा, सः अरुणाचलमण्डितं प्रणम्य नत्वा स्थितवान्।