एकदा योगिनां तपःकर्मणां विघ्नं कर्तुमिच्छन् ब्रह्मा, कमलासनः, तां कन्यां सौन्दर्यगुणसम्पन्नां पद्मलोचनां दृष्ट्वा, स्पर्शयितुमिच्छन् तस्याः समीपं गतवान्। स प्रजापतिः भक्त्या तस्याः प्रदक्षिणं कृतवान्। तदा सा युवती विहङ्गी रूपं स्वीकृत्य आकाशे समुत्पत्य उड्डीनवती। आश्रयं याचन्ती सा कन्या अस्मिन्नेव शोणगिरौ शरणं प्राप्तवती। "रक्ष माम्, हे अरुणाद्रिनाथ, शरणागतजनाश्रय!" इत्युक्त्वा सा प्रार्थयति स्म। ततः स्थावरलिङ्गात् धनुष्मान् कश्चन व्याधः प्रादुरभूत्। स व्याधः तस्याः पुरतः दृष्टः, तदा ब्रह्मणः मोहः नष्टः। ततः स शोणगिरिनाथं, शरणदं, नमस्कृतवान्। अरुणाचलस्वरूपं, भक्तैः पूज्यं शम्भुं, प्रणम्य उवाच—"त्वदन्यः कोऽपि, हे देव, देहिनां दुष्करं कार्यं कर्तुं समर्थः? अथवा, हे विश्वात्मन्, लोकसृष्ट्यर्थं अन्यं ब्रह्माणं सृज।" अनुकम्पारूपः, शशाङ्कशेखरः भगवान् तदा प्राह। "स्थिरस्य भगवतः कामादिदोषाः कुतः? सर्वदोषनाशाय अग्निलिङ्गं पूजय। अरुणाचलदर्शनात् सर्वं क्षणेन विनश्यति। अयं अरुणाद्रिः नराणां सर्वपापनाशकः। अहमेवायं अरुणाद्रिः, केचित् मयि दर्शनं प्राप्स्यन्ति। अत्र महानां पापानां नाशः ज्ञानचक्षुषोऽपि प्राप्तिः भविष्यति। अत्र स्नानं कृत्वा, हे ब्रह्मन्, लोकनाथस्य मोहः नष्टः। मूकं प्रदक्षिणं कृत्वा, हे विश्वात्मन्, तापात् विमुक्तः भव।" एवं वचनं उक्त्वा, स महेशं विश्वनाथं तत्र अरुणाचलरूपे स्थितं दृष्टवान्। अयं अरुणगिरिनाथः, स्रष्टा, शुद्धचित्तस्य यमैर् नियमैः साधनया ज्ञेयः। अनन्तशयने शयानः स न किंचित्कालं जागरितवान्। तदा जगत् तमसा पूर्णम्, लक्षणानि अप्रतिष्ठितानि, अव्यक्तानि। "हाय, कष्टं, यः अयं तमसा विश्वं मोहयति!" इत्युक्त्वा, देवाः अपि पूर्णं प्रकाशपुरुषं द्रष्टुं न शेकुः। अतः मनसि निश्चित्य, ते उमापतिं देवदेवं उपगम्य प्रार्थयन्ति स्म। तदा भगवाञ् महेश्वरः, तेजोमयो, तुष्टः अभवत्। तस्मात् शम्भोः तेजः प्रभास्फुल्लिका उत्पन्नाः। सर्वे देवाः तं जागरयामासुः, लक्ष्मीपतिः उत्थितः। अत्यधिकतमसात्, स अयोग्यकाले शयनं कृतवान्। तदा स्वयम् विश्वसृष्ट्यर्थं कर्तुम् उद्युक्तः। तस्य कर्म सर्वदोषनाशकं सर्वकामफलप्रदं च। स आत्मनि स्थितं ज्योतिर्लिङ्गं सदाशिवं चिन्तयन्, ईशानं, विश्वसृष्टारं, पापकृत्नाशकं स्तुतवान्। स भगवान् अनुग्रहम् दृष्ट्वा, "उत्तिष्ठ" इत्युक्त्वा, तं प्रसादितवान्। "त्रैलोक्यनाथाय, त्रिरूपगुणधारिणे नमः। त्वमेव स्वांशैः देवत्वं धारयन् लोकनाथः।" इत्येवमस्तु।