सूतः उवाच— ऋषे, सर्वश्रेष्ठस्स तदा सरयूतीरे स्थितं ऋणमोचनं नाम तीर्थं जगाम। तत्रैव सप्तशतानि धनुषां कृत्वा ब्रह्मकुण्डं निर्मितम्। तत्र पूर्वं लोमशः नाम महर्षिः प्रतिष्ठितः। स तु तत्र स्नानादिना पापान्यपनीय ऋणात् मुक्तिमवाप। एतस्य तीर्थस्य महात्मानं पश्य—यत्र स्नानेन प्राणिनः ऋणदुःखात् विमुच्यन्ते। तत्र मानवस्य त्रिविधं ऋणं लौकिकं पारलौकिकं च नश्यति। एष सर्वेषां तीर्थानां श्रेष्ठतमं, यत्र क्षणेन श्रद्धा जायते। अतः तत्र यथाशक्ति स्नानं दानं च विधिवत् कर्तव्यम्। यथाशक्ति सुवर्णवस्त्रादीनि दद्यात्, स्नानं च कुर्यात्। एवं तीर्थस्य माहात्म्यं कथयित्वा महर्षिर्लोमशः तत्र स्थितः। ऋणमोचनं नाम यदिदं तीर्थं पूर्वदिशि सरयूतोये स्थितम्, तद्वर्णितं ब्रह्मन्। तत्रैव पापमोचनं नाम तीर्थं द्विशतधनुष्मितं निर्मितम्। तत् क्षणेनैव उत्पद्यते—अत्र संशयो नास्ति। तत्र माहात्म्यं परमं दृष्टं मया, मुने। तत्र पाञ्चालदेशे जातः नरहरिः नाम ब्राह्मणः, नानापापानि कृतवान्—ब्राह्मणहत्या चान्ये च। स कदाचित् साधुसंगेन तीर्थयात्रायै प्रवृत्तः। स सुसज्जनैः सह पापशोधनतीर्थे स्नात्वा, तस्य शिरसि दिव्यपुष्पवृष्टिः समभवत्। तदद्भुतं दृष्ट्वा अहमपि विस्मितः। विशेषतः माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं महाफलप्रदं। अन्यदा अपि तत्र स्नानेन सर्वपापक्षयो भवति। पूर्वं तस्मिन्नेव पापशोधनतीर्थे सरयूतोये सहस्रधारानामकः, सर्वपापनाशकः, योगबलात् प्राणान् त्यक्त्वा शेषभावं प्राप्तवान्। तस्य मितिः धनुषा साढत्रयहस्तपरिमिता इति प्रसिद्धम्। ततः कृष्णद्वैपायनव्यासः कौतूहलात् पुनरपृच्छत्—हे मुनिवर, तीर्थमाहात्म्यश्रवणेन मे मनः तृप्तिं न प्राप्नोति। महोदयात् सहस्रधारातीर्थस्य उत्पत्तिं कथय। बहु पूर्वं रघुनाथः रामः देवकार्यम् सम्पन्न्य, मनसा निश्चितवान्—'इदं शीघ्रं त्यक्तव्यम्' इति। तस्यैव चिन्तयतः लक्ष्मणः द्वारि स्थितः। स शीघ्रं गत्वा, क्षुधार्तं लक्ष्मणं स्नेहेन संबोधयामास। 'कर्मसिद्धये यदादेशः, तस्मिन्सर्वथा त्वया नान्यथा कर्तव्यम्' इति उक्त्वा, स मुनये निवेदितवान्—'रामस्य पुरतः कश्चित् दर्शनेच्छया प्रतीक्षते' इति। रामः समयमालोक्य तं बहिः प्रेष्य, स्वयम् बहिर्गतः। स आदरेण महर्षिं दुर्वाससम् स्वयं बहिः प्रेषितवान्। ततः लक्ष्मणः, शूरः, आज्ञां न विचलितः, तत्र गत्वा स्नात्वा शीघ्रं ध्यानस्थः अभवत्। तदा सहस्रफणाभूषितः देवेन्द्रः सुरैः सह दिव्यलोकात् आगतः। ततः सत्यनिष्ठः लक्ष्मणः शेषत्वं प्राप्नोत्।