कम्पाया: शुद्धतोयेषु त्रिविधस्नानं कृत्वा सा देवी वृक्षारोपणदानातिथिपूजनैश्च पुण्यकृत्यैः स्वजीवनं शोभयामास। ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्ये स्थित्वा, वर्षासु भूमौ शय्या चकार। आगतानां पुण्यात्मनाम् ऋषीणां दर्शनार्थं सा यत्नम् अकरोत्। कदाचित् सा स्वयं वनात् कोमलाङ्कुरान् सञ्चिनोति स्म। कम्पातटे शुद्धे बालुकया लिङ्गं निर्माय, तं लिङ्गं सविनयेन पूजयामास। सवितुः पूजनं विधिवत् रक्तपुष्पचन्दनैः सम्यक् अकरोत्। धूपदीपनैर्वै नैवेद्यैश्च, भक्तिपूर्वकं तस्य पूजनं समाप्य, तदा शंकरः स्वयं अम्बिकां परीक्षितुम् उपस्थितः। तस्मिन्नेव क्षणे कम्पानद्याः महाप्लावः समुपजातः। "उत्तिष्ठ देवि! अतिवेगः प्लावः संप्रवर्तते," इति वाक्यं श्रुत्वा सा देवी चक्षुषी संयम्य ध्याननिष्ठा अभवत्। पूजार्थं उत्पन्नविघ्नेन सा चिन्तार्ता अभवत्। पुण्यात्मनाम् अविघ्नमङ्गलसिद्धिः साधारणं लोके दृश्यते इति सा विचारयामास। "बालुकालिङ्गं अनुत्तमेन प्लावेन विलयं यास्यति; एष प्लावः शम्भोर् एव मायया उत्पन्नः," इति निश्चित्य, सा उभाभ्यां बाहुभ्यां तं लिङ्गं दृढमालिङ्ग्य तिष्ठन्ती, तस्मिन्नेव लिङ्गे स्तनाग्रच्छायां प्रकाशयन्ती, ध्याननिष्ठा एकाग्रचित्ता स्थिता। कम्पायाः वेगेन कम्पमाना स्वेदेन लज्जया स्नेहेन च हास्येन च सा देवी तिष्ठन्ती, तदा दिव्यः स्वरः साक्षात् तां संबोधितवान्— "एष बालुकालिङ्गः त्वया पूजितः स्थिरकीर्तिम् अवाप्नोति। तव तपसा धर्माचरणेन च तुष्टः अहं तेजोमयस्वरूपेण पृथिव्याम् अवतीर्णः। सर्वलोकपापसंघातं अहं निरोधयामि। मुनयः सिद्धगन्धर्वा महात्मानः योगिनश्च अत्रागताः। कदाचित् ब्रह्मकृष्णयोः युद्धकाले उभयोः वंशयोः मदो जातः। ब्रह्मा हंसस्वरूपं, विष्णुः वराहस्वरूपं च गृहीत्वा तत्र प्रीतः साक्षात् इच्छितं वरं दत्तवान्। पुनः उभयः ‘अरुणाचल’ इति नाम्ना मां प्रार्थितवन्तौ। तत्र गौतममहर्षिं भक्तं मम गच्छत्वं पृच्छ। तत्र अहं तेजोमयं रूपं दर्शयिष्यामि।" एवं शम्भोः निष्कलस्य वाक्यं शृत्वा, सर्वे देवाः मुनयश्च तत्र समागताः सेवायै। देवाः स्थिरमुनयश्च तत्रैव स्थितवन्तः। अत्र सर्वपापविनाशः सर्वमङ्गलवृद्धिश्च भवति। अहं च निष्कलरूपेण अत्रैव दिनरात्रं स्थित्वा, स्वपूजनैः, मम पदस्पर्शेन, धर्मरक्षणेन च, सर्वकामदायिनी सा कामाक्षीति ख्यातिं लभते।