ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪਂਕੇ ਜਲੇ ਪਂਕਜਾਲੇ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਖਣ੍ਡੇ ਸ਼ੁਭੇ ਨਿष੍ਕਲਂਕੇ 5.2.38.
ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ; ਤੇ ਕਦੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ—
ਏਵਂ ਵਿਕ੍ਰੀਡਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਕਸ੍ਯ ਗਣਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵਿਰਲਾ ਜਵਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਣ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ—
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਦੀਯਤਾਮਸ੍ਯ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰ
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇ।
ਲਿਂਗਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਵਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਲੋਕਪਾਲੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ
ਉਹਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਅਟੱਲਤਾ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ, ਵਿਰਲੇ ਸਥਾਨ ਮਿਲੇ—even ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ।
ਏਤੈਰੇਵ ਗਣੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤੂਯ ਮਾਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇ।
ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਭਵਤ੍ਵਿਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।
ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸਮਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸੇਵਿਤਂ ਗਣਪੈਃ ਸਦਾ
ਉਹਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇ।
ਪਸ਼੍ਯ ਕਿਨ੍ਨਰਨਾਰੀਣਾਂ ਗਾਯਨ੍ਤੀਨਾਂ ਮਨੋਰਮਮ੍
ਕਿਨਨਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੇਖੋ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ੋ ਵਰਾਨਨੇ ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਤਾਂ ਨੀਤੋ ਯਦਾ ਕੁਸੁਮਮਂਡਿਤਃ
ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਤ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਸ਼ਿਵਲਿਂਗਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰੇ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਗਣਪ ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਕਮ੍ 5.2.38.
ਜੋ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਹੇ ਗਣਪਾ, ਜੋ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਕੁਸੁਮੈਰਰ੍ਚਯਿष੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਨਰਾਃ ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਯੋऽਪ੍ਯੇਕਂ ਦਿਵਸਂ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਭੂਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—
ਯਃ ਪੂਜਯਤਿ ਭਾਵੇਨ ਕੁਸੁਮੈਃ ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਏਵਮਾਦਿਵਰੈਃ ਪੁष੍ਟਃ ਕृਤੋਯਂ ਕੁਸੁ ਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਕਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਮ੍
ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੁਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਂਡੇ ਕੁਸੁਮੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ 'ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਅਠਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਨृਣਾਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਤ੍ਵਯੈਵ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਪਰਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਯਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ ਦੇਵੈਃ ਸਕਿਂਨਰਮਹੋਰਗੈਃ
ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਕਿੰਨਰ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ—all ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਚਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਭਜਨ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕ੍ਰੂਰਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਰ੍ਵੇਣਤੀਵ ਗਰ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਨੇ ਕਠੋਰ ਮਨ ਲੈ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਕੋ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਕਿਮਨਯਾ ਮਮ
ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਮਹਾਦੇਵ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਔਰਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕੁਰੁषੇ ਪੂਜਾਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਥੋ ਸ੍ਤੁਤਿਮ੍ ਇਤ੍ਥਂਭੂਤਗਣੇਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਵੈ ਲੌਲ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਸੇ
ਤੂੰ ਪੂਜਾ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਗਣੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਲਾਲਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ?
ਇਤਿ ਭृਂਗਿਰਿਟਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਾਮਾਹ ਗਰ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭ੍ਰਿੰਗਿਰਿਟੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਏष ਏਵ ਚ ਮੇ ਮਾਤਾ ਏष ਏਵ ਚ ਮੇ ਪਿਤਾ
ਉਹ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਰਣਂ ਨਨੁ ਪਾਰ੍ਵਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ 5.2.39.
ਤੂੰ ਵੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਭृਂਗਿਰਿਟੇਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕੁਪਿਤਯਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਭ੍ਰਿੰਗਿਰਿਟੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ—
ਸੁਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਾਨ੍ਕਸ੍ਮਾਦਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮਾਮ੍
ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਰੁਖਾ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ?
ਨਖਦਂਤਾਸ੍ਥਿਸਂਘਾਤਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਂ ਵਾਕ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਥਾ
ਨਖ, ਦੰਦ, ਹੱਡੀਆਂ, ਲਿੰਗ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵੀ—