ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਵਿਗਤਵ੍ਯਥਾ ਵਂਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਨੀ ਦੇਵੀ ਗੁਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਵੰਧਿਆ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵਾਨ੍ਕृਪਾਕਰਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮੀਹਿਤਪ੍ਰਦਃ
ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹੋ, ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਰਪਤੇਰ੍ਗृਹਮੇਹੀਤਿ ਭਾषਸੇ
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
ਏਵਂ ਮਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਵਮੇਵਾਂਤਃਪੁਰਂ ਸ਼ੁਭੇ
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਣੀ।
ਸਾ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਮਾਨਸਾ
ਪਰ ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ।
ਸਖੀਵਚਸ੍ਤੁ ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਦੀਨਾ ਉਵਾਚ ਤਾਮ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਰਾਨਯਨੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਯਾਵਨ੍ਨਾਸੌ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਸਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਆ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।'
ਉਵਾਚ ਸਾ ਤਾਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸੁਨਂਦਾ ਯੁਕ੍ਤਭਾषਿਣੀ
ਫਿਰ ਸੁਨੰਦਾ, ਜੋ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਂ ਸਂਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯ 5.2.37.
ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦੇਵ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਃ ਤਾਮਪृਚ੍ਛਤ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕृਤਮਾਨਸਃ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਣੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਿਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਤੇ ਰੂਪਂ ਵਿਮਨਸ੍ਕੇਵ ਭਾषਸੇ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ? ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?'
ਨृਪਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਪੀਡਨਾਯੈਵ ਤੇषਾਂ ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਅਪੁਤ੍ਰੇ ਚ ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਤਾਪੁਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖੇਡ ਵੀ ਦੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਸੁਖਿਨਸ੍ਤੇ ਜਨਾ ਲੋਕੇ ਯੇ ਬਾਲਂ ਪਾਂਸੁਭੂषਿਤਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬੱਚਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਂ ਗਤਾ
ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।
ਇਹ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸਮਾਯਾਤੋ ਦੇਵਰੂਪੀ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲੋ ਜਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ਭਵਿष੍ਯਾਮੋऽਤ੍ਰ ਸਂਦੇਹੋ ਨ ਮੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਇਥੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਗੇ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜੀਰ੍ਣੋਦ੍ਯਾਨਂ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰੋ ਨृਪਤਿਨਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲਿਗਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ ਰੂਪਕਮ੍ ।। 5.2.37.
ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ।
ਅਪੁਤ੍ਰੋऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਧਨ੍ਯੇਯਂ ਮਹਿषੀ ਮਮ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਧਨਵੰਤ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਜਸਿਂਹੇਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲਿਂਗਾ ਕृਤਿਸ੍ਤਦਾ
ਰਾਜਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੰਝ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜਾਸੌ ਸਕਲਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਜਾਤੋ ਮਹਾਬਲਃ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
ਅਥਾਹਂ ਮਨ੍ਦਰਾਦ੍ਦੇਵਿ ਕੌਤੁ- ਕਾਤ੍ਤੁ ਸਮਾਗਤਃ
ਫਿਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਆਇਆ।
ਯੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਚ ਮਯਾ ਕृਤਂ ਵੈ ਪੁਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਤਚ੍ਛਿਵਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਤ੍ਤਂ ਦੇਵਿ ਤਦਾ ਮਯਾ
ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਠਿਕਾਣਾ ਮੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯੇਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ਦੇਵਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ .
ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।
ਯੇऽਰ੍ਚਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਸ਼ਿਵੇਸ਼੍ਵਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਸਦਾ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਰ੍ਭਗੁਰੁਂ ਲੋਕਂ ਯੇ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸ਼ਿਵੇਸ਼੍ਵ ਰਮ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਡੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ,
ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਤਿਭੀषਣਮ੍ ।। 5.2.37.
ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਮੰਨ ਕੇ।
ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥੋऽਪਿ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤੋ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੋ ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਛੁਚਿਃ
ਜਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—