ਕੋऽਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰਵਾਨਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਮਂਤ੍ਰਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ—
ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—
ਤੇषਾਂ ਸ ਨਾਸ਼ਯਾਮਾਸ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਦੁਰ੍ਜਯਮਪ੍ਯਤਿ ਹੇਮਰਤ੍ਨਾਂਬਰਧਨੈਰ੍ਧਾਨ੍ਯਗ੍ਰਾਮਪੁਰਾਦਿਭਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ, ਚੰਗੇ ਕਪੜਿਆਂ, ਅਨਾਜ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਏਵਂ ਸ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍षਾਣਿ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਅਹੋऽਤਿਦੁष੍ਕਰੋ ਰਾਜਾ ਅਹੋ ਲੋਕਪਰਾਯਣਃ
ਵਾਹ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ! ਵਾਹ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ!
ਏਵਂ ਸ ਚਿਂਤਯਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ ਰੂਪੀ ਸ਼ਿਵੋ ਗਣਃ
ਉਥੇ ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ।
ਅਤ੍ਰਾਂਤਰੇ ਤੁ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਤੁ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲੋਕੇ ਸਾ ਚਾਪੁਤ੍ਰਾ ਸੁਤਾਰ੍ਥਿਨੀ 5.2.37.
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਬੇਪੁੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਾਗ ਰਾਣਾਂ ਸਕੌਤੁਕਮ੍
ਜਦ ਨਾਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਆਈਆਂ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਰਾਯਤਨੇ ਗੁਪ੍ਤਮਂਤਃਪੁਰਮਤਂਦ੍ਰਿਤਾ ਉਵਾਚ ਚਿਂਤਾਪਰਮਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਭਟਕਾਏ, ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ ਤੇ ਭਿਖsha ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਵਿਗਤਵ੍ਯਥਾ ਵਂਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਨੀ ਦੇਵੀ ਗੁਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਵੰਧਿਆ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵਾਨ੍ਕृਪਾਕਰਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮੀਹਿਤਪ੍ਰਦਃ
ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹੋ, ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਰਪਤੇਰ੍ਗृਹਮੇਹੀਤਿ ਭਾषਸੇ
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
ਏਵਂ ਮਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਵਮੇਵਾਂਤਃਪੁਰਂ ਸ਼ੁਭੇ
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਣੀ।
ਸਾ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਮਾਨਸਾ
ਪਰ ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ।
ਸਖੀਵਚਸ੍ਤੁ ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਦੀਨਾ ਉਵਾਚ ਤਾਮ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਰਾਨਯਨੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਯਾਵਨ੍ਨਾਸੌ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਸਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਆ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।'
ਉਵਾਚ ਸਾ ਤਾਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸੁਨਂਦਾ ਯੁਕ੍ਤਭਾषਿਣੀ
ਫਿਰ ਸੁਨੰਦਾ, ਜੋ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਂ ਸਂਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯ 5.2.37.
ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦੇਵ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਃ ਤਾਮਪृਚ੍ਛਤ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕृਤਮਾਨਸਃ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਣੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਿਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਤੇ ਰੂਪਂ ਵਿਮਨਸ੍ਕੇਵ ਭਾषਸੇ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ? ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?'
ਨृਪਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਪੀਡਨਾਯੈਵ ਤੇषਾਂ ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਅਪੁਤ੍ਰੇ ਚ ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਤਾਪੁਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖੇਡ ਵੀ ਦੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਸੁਖਿਨਸ੍ਤੇ ਜਨਾ ਲੋਕੇ ਯੇ ਬਾਲਂ ਪਾਂਸੁਭੂषਿਤਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬੱਚਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਂ ਗਤਾ
ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।
ਇਹ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸਮਾਯਾਤੋ ਦੇਵਰੂਪੀ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲੋ ਜਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ਭਵਿष੍ਯਾਮੋऽਤ੍ਰ ਸਂਦੇਹੋ ਨ ਮੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਇਥੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਗੇ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜੀਰ੍ਣੋਦ੍ਯਾਨਂ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰੋ ਨृਪਤਿਨਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲਿਗਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ ਰੂਪਕਮ੍ ।। 5.2.37.
ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ।
ਅਪੁਤ੍ਰੋऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਧਨ੍ਯੇਯਂ ਮਹਿषੀ ਮਮ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਧਨਵੰਤ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਜਸਿਂਹੇਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲਿਂਗਾ ਕृਤਿਸ੍ਤਦਾ
ਰਾਜਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੰਝ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।