ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਧਨ੍ਯੋऽਸ੍ਮ੍ਯਨੁਗृਹੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਮੁਨੇ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿष੍ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਨਾਗਤੋ ਯਦਿ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਜਿਸ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਯਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਨਿਰ੍ਣਯਃ ਤ੍ਵਮਪਿ ਵ੍ਰਜ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਨਿਜਮ੍
ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ।
ਜਗਾਮ ਤਪਸਾਂ ਰਾਸ਼ਿਰਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ਕੁਂਭਸਂਭਵਃ
ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਗਸਤਿਆ, ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਧੀਰੋ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ
ਧੀਰ ਮুনি, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਾਗਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਲਕੜਾਂ ਤੇ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਰਂ ਕਾਰਣਂ ਤੀਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ 2.8.10.
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਦੇਖਿਆ।
ਤਤੋ ਜਗਾਮ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਃ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਮੁਨਿਃ
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮুনি ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਚਲ ਪਿਆ।
ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ,
ਇਦਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਤੁਲਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਮਹਾਤਮਤਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਚ ਜਨੈਃ ਸਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ
ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਵਿਪੁਲਵਿਧਾਨੈਰ੍ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਦ੍ਯਂ ਕਲਯਤਿ ਪਰਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਤਤ੍
ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਮੂਲ ਮਹਾਤਮਤਾ, ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਃ ਪਾਠਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ਦਦਾਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯਥਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਜੋ ਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਦਧਾਨੋ ਦੁਸ੍ਤਾਰਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਫਣਿਰਾਜਂ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾਂ ਪ੍ਰਦੀਪਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਰੁਣਗਿਰਿਯੋਗੀਵਿਜਯਤੇ
ਅਰੁਣਗਿਰੀ ਦੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਹਿਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੁਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲਈ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦੀ ਲੋਅ ਵਾਂਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਰੁਣਾਚਲਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋ ਵਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਦੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਨ੍ਮੁਨੀਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਨਕਃ ਪੁਰਾ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਮਹਾਤਮਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਸੂਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਨਕ ਨੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।'
ਸ਼ृਣੁਤਾਵਹਿਤਾ ਯੂਯਂ ਤਦ੍ਵੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਸਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਮਲਾਸਨਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ, ਕਮਲ-ਆਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਆਸੀਦਸ਼ੇषਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਤੋ ਮਮ
ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਆ ਗਿਆ।
ਭਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਵਿਭੂਤ੍ਯਾ ਮੇ ਸ਼ੋਧਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤਦਰ੍ਪਣੇ
ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਰਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦਵੇਦਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਮਨਾਕੁਲਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਗਿਆਨ।
ਲਿਂਗਾਨਿ ਭੁਵਿ ਸ਼ੈਵਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਚ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਈ ਲਿੰਗ ਵੀ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ,
ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਮਮਮਲਂ ਦਿਵ੍ਯਮਰਿਚ੍ਛੇਦਨਵੈਭਵਮ੍
ਉਹ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾਈ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,
ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਪਾਤਕਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਜਗਦਾਧਾਰਂ ਯਤ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ੈਵਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਤੇਰਾ ਸ਼ਿਵੀ ਚਾਨਣ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਤਿ ਭਕ੍ਤਿਮਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ,
ਦਧ੍ਯੌ ਚ ਸੁਚਿਰਂ ਸ਼ਂਭੁਂ ਪਂਕਜਾਸਨਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਦਾ ਪੁਰਾ ਦृष੍ਟਂ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਮਯਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਨਣ ਦੇ ਥੰਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇਖਿਆ,
ਪੁਨਰਾਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ਿਵਾਲ੍ਲਬ੍ਧਾਮਨੁਪਾਲਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿਵਦਰ੍ਸ਼ਨਸਂਜਾਤਪੁਲਕਾਂਕਿਤਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ।