ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ।।.
ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਰਾਥਂਤਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਵੀਰਧਨ੍ਵਾ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤ੍ਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵੀਰਧਨਵਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਸ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮृਗਹੇਤੋਰ੍ਵਰਾਨਨੇ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਹਿਰਣ ਫੜਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।
ਜਗਾਮ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਸਨ੍ਭ੍ਰਾਤਰਃ ਪਂਚ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਉਹ ਓਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਸਨ।
ਤੇ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਨੇ ਪਂਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਣਪੋਤਕਾਨ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਪੰਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—
ਏਕੈਕਂ ਜਗृਹੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਤਿਦੁਃਖਿਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਫੜ ਲਿਆ; ਉਹ ਮਰ ਗਏ ਤੇ ਭਰਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੀਹਂਤਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਸਾਂਸਦੈਰ੍ਵृਤਮ੍
ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਵਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗਏ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਾ ਮृਗਾਃ ਪਂਚ ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਨਿਹਤਾਃ ਪ੍ਰਭੋ
'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।'
ਊਚੇ ਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਕृਤੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੀ ਭਵੇਤ੍ਪੂਤਃ ਕਿਲ੍ਵਿषਂ ਦਾਤਰਿ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਦਾਤਾ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਧਰ੍ਮ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਰੂਢਾ ਵੇਦਖਡ੍ਗਧਰਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ 5.2.28.
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਜਪਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਣਿ
ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ, ਜਪ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ—
ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਿਤਿ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਦਂਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਦੇਵਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਬਿਨਾ ਗਲਤੀ ਦੇ ਹੈ,'
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਸਂਵਰ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਤੇषਾਮਰ੍ਥੇ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਕਥਯਾਮਾਸੁਰੇਵ ਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਤੇऽਪ੍ਯੂਚੁਰ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍षਾਣਿ ਬਾਲੋ ਵਾਪ੍ਯੂਨषੋਡਸ਼ਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਲੜਕਾ ਸੋਲਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਵੇ—
ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਵਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪਾਪਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਉਮਰ, ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ—
ਇਦਾਨੀਂ ਮृਗਚਰ੍ਮਾਣਿ ਪਰਿਧਾਯ ਧृਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਹੁਣ, ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ—
ਤਤੋ ਵਰ੍षੇ ਹ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਂਤੇ ਵੀਰਧਨ੍ਵਾ ਮਹੀਪਤਿਃ 5.2.28.
ਫਿਰ, ਜਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਵਿਰਧਨਵਨ ਰਾਜਾ—
ਤੇ ਚਾਪ੍ਯੇਕਤਰੋਰ੍ਮੂਲੇ ਮृਗਧਰ੍ਮੋਪਜੀਵਿਨਃ
ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ।
ਤਤ੍ਰਾਪृਚ੍ਛਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾ ਮਮ ਜਾਤਾ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਰੁਰੋਦ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ।
ਉਵਾਚ ਮਾ ਭੈਰ੍ਨृਪਤੇ ਅਪਨੇष੍ਯਾਮਿ ਪਾਤਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਰਾਜਾ, ਡਰੋ ਨਾ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।'
ਉਦ੍ਧृਤਾ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਕ੍ਰੋਡਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾ ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਦੇਵੋऽਸੌ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਠਾਇਆ; ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇਵ ਖੁਦ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣਗੇ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਦੁਰਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਬਾਤ ਕਹੀ।
ਕਿਮਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜੇਨੈਵ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭੇਣ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਸ ਨਿਕੰਮੇ ਤੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ '? ਖਙ੍ਗੇਨੈਵ ਜਘਾਨ ਤਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵਨੇ ਦੇਵਿ ਪਾਪਸਂਘੇਨ ਮੋਹਿਤਃ 5.2.28.
ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤृषਾਰ੍ਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਬਾਲ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਾਚ੍ਚ ਸਾਹਸਾਤ੍
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਸੜਦਾ, ਬਚਪਨੇ, ਭਟਕਾਵੇ ਤੇ ਬੇਸਮਝੀ ਕਰਕੇ—
ਜਟੀਭੂਤੇਨ ਪਾਪੇਨ ਬਭ੍ਰਾਮ ਗਹਨੇ ਵਨੇ
ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।