ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਮੋ ਮਹਾਕਾਲੇ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮਃ 5.2.25.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰਂ ਤਦਾ ਲਿਂਗਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕਥਯਿष੍ਯਸਿ
ਫਿਰ, ਉਸ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਕਹੇਗਾ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਚਿਹ੍ਨਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੇਹਿਨੋ ਨ ਵਿਮੁਂਚਤਿ
ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ, ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ,
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਭੂਪ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤੇ ਸਂਗਤਂ ਮਯਾ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਾਗ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨृਪਵਿਪ੍ਰੌ ਤੌ ਮੁਕ੍ਤਿਲਿਂਗਂ ਸਮਾ ਗਤੌ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਿੰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਸ਼ਰੀਰੌ ਤੌ ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲਿਂਗੇ ਲਯਂ ਗਤੌ
ਉਸੇ ਪਲ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
ਅਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਅਪਿ ਪਾਪਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਪਾਪੀ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੇ ਮੂਢਾਃ ਕਿਂ ਤਪੋਭਿਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਦਾਨੈਰ੍ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚ ਕਿਮ੍
ਹੇ ਮੂਰਖੋ, ਤਪ ਕਰਕੇ ਕੀ ਲਾਭ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਪਾਲ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ?
ਨ ਮਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਗਣਾ ਨਾਸੁਰਾ ਨ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਨ ਮੇ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ 5.2.25.
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਦੇਤਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇਜੋ ਲਿਂਗਰੂਪਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ
ਹੇ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਜੋ ਤੇਜ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਯੋਗਿਨੋऽਨੁਗ੍ਰਹਾਨ੍ਮਮ
ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਜੋਗੀ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ,
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਿष੍ਕਲਂਕੋ ਨਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਕਲੰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਅਤ੍ਰਿਰ੍ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਸੁਤਃ
ਅਤ੍ਰੀ ਨਾਮਕ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ਸੋਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋਥ ਮਾਤृਭਾਗਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮ ਸੀ; ਫਿਰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਸੋਮਪਤ੍ਨ੍ਯੋ ਹਿ ਮਂਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਤੁ ਰੋਹਿਣੀ
ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਰੋਹਿਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਇਤਰਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਾਗਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਯਥਾਤਥਮ੍
ਦੂਜੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਸੀ, ਐਸਾ ਕਹਿਆ।
ਯਦਾ ਨ ਵਾਰਿਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਜਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਠੀਕ ਠੀਕ ਖੜਾ ਰਹਿਆ, ਪਿਆਰੀ।
ਏਵਂ ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੋਮੋ ਵੈ ਤਦਾ ਹ੍ਯਂਤਰ੍ਹਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਣ 'ਤੇ, ਸੋਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨੇਕਤ੍ਵਂ ਵਿਹਾਯੈਤਜ੍ਜਲਦੇਹਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਈ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਜਲ-ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮਂਤਰ੍ਹਿਤਃ ਸੋਮੋ ਗਤੋ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਤਃ ਵੈਰਾਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਲੁਕ ਗਿਆ ਸੋਮ, ਤੇ ਉਹ ਰੌਸ਼ਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕਥਯਾਮਾਸੁਰ੍ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪੁਨਃਪੁਨਃ 5.2.26.
ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਨਾਂ ਪਾਹਿ ਨਃ ਸ਼ਰਣਾਗਤਾਨ੍
ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਹਵਨ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਓਟ ਆਏ, ਬਚਾ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸੁਰਾਨ੍ਸੁਸ਼੍ਲਿष੍ਟੈਰ੍ਵਚਨਾਂਬੁਭਿਃ
ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਾਪਾਂਤਂ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਸ਼ਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵਿष੍ਣੁਮੁਪਤਸ੍ਥੁਰ੍ਗਤਵ੍ਯਥਾਃ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਓਟ ਆਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹਿਤਾ ਦੇਵਿ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਮਹਾਪੁਰੁषਪੂਰ੍ਵਜ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ: 'ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।'
ਨਾਰਾਯਣ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਃ
ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਓਟ ਆਏ ਹਨ।
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਃ ਪਰਮੋ ਦੇਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ
ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ।
ਵਿਨਾ ਸੋਮੇਨ ਚੌषਧ੍ਯੋ ਨष੍ਟਾ ਦੇਵ ਮਹੀਤਲੇ
ਸੋਮ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।