ਮਹਾਲਯੇਸ਼੍ਵਰੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪੂਜਿਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੇ ਭਵਂਤੀਹ ਮਹਾਭਾਗੇ ਯਤਸ੍ਤੈਰਪਿ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ —
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ —
ਪੁਰਾ ਰਾਥਂਤਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਬਭੂਵ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ —
ਮਹਾਕਾਲਸਮੀਪੇ ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਿਲਿਂਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸੀ —
ਤਤਸ੍ਤੇਪੇ ਜਿਤਾਹਾਰੋ ਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਤੈਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ —
ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾ ਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਸ਼ਿਪਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ —
ਵ੍ਯਾਧਂ ਮਹਾਧਨੁष੍ਪਾਣਿਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਸੁਭੀषਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨਸ੍ਯ ਭਯਾਦਿਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਂਤਰ੍ਗਤਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧੋ ਭੀਤ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹਰੀ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਵਗਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਯੁਤਸ਼ਸ੍ਤਥਾ 5.2.25.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ—
ਨ ਚ ਮੇ ਵ੍ਯਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਜਾਯਤੇ
ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਘਬਰਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਉਪਦੇਸ਼ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਪਾਪਕਰ੍ਮੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਂਗਵਃ
'ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮਾਯਾਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿ ਲਿਂਗਸਮੀਪਤਃ
ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਦੇਹਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲਿਂਗੇ ਲਯਂ ਗਤਃ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਸਹਸਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਰਾਨਨੇ
ਉਸੇ ਪਲ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।'
ਵ੍ਯਾਧੇਨ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਮਾਧਿਰਹਿਤੇਨ ਚ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ—
ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਰਮਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਨੈਵ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਗਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਚਾਰ ਵਿਪੁਲਂ ਤਪਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਾਂ ਨਦੀਮਗਮਤ੍ਕਿਲ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦਰਿਆ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਅਂਤਰ੍ਜਲਚਰਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਘ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਮਂਤ੍ਰੋऽਜਹਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਲਂਕਾਰਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਭਵਚ੍ਛੁਭਃ ।। 5.2.25.
ਬਾਘ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ, ਮੰਤ੍ਰ ਯਾਦ ਰਿਹਾ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਭਾਗਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਯਾਮਿ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਹ ਕੋऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ?'
ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਰਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
'ਮੈਂ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।'
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮਹਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਹਂ ਮਹੀਤਲੇ
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਪਮਾਨੇਨ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਂਸਾਹਾਰੀ ਭਯਾਵਹਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਪੁਰਾ ਤੈਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ ਣੈਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮਯਾ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਇੰਝ ਬੋਲੇ।
ਜਾਨਾਮਿ ਤੇਜੋ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।